The United States and Iran: Partners or Enemies?

The United States and Iran: Partners or Enemies?

Recently, the interests of the US and Iran have begun to overlap over an increasing number of issues. For instance, it has not been an American priority for a long time to overthrow the Assad regime in Syria, to which Iran declared its supportuntil the last moment arguing that ‘the defense of Damascus means the defense of Tehran.’ Thesupportfor the governmentof Baghdad and the coordination between the Iraqi army and the Hashd al-Shaabi (Popular Mobilization Forces) are other samples of the overlapping American and Iranian interests and policies.  The nuclear deal that was reached in July 2015 has led some speculations that ‘the United States has sided with Iran.’ However, there are very rigid divergences between the two countries, and incompatible red lines such as their approaches to Israel.
How can we comprehend this relationship, which can sometimes be defined as indirect co-operation, sometimes intersection of interests? Could we talk about an implicit partnership between Tehran and Washington in the Middle East, who are apparently hostile since the 1979 Revolution?

From 1979 Revolution to the Nuclear Deal
Official discourses and positions are well-known...  There are no diplomatic relations between Iran and the U.S. since the revolutionary studentsoccupied the US Embassy in Tehran and took the diplomats hostage on November 4, 1979. Moreover, since then, the two states have viewed each other as enemy and principal threat to their security. Anti-imperialism, which is one of the main slogans of the Iranian Revolution, is now largely turned into anti-Americanism and anti-Zionism. November 4th, has been commemorated every year in Iran as the 'National Day of Fight Against Global Arrogance,' and is the most important symbol of anti-Americanism. In addition to being an imperialist power, the United States is seen as a relentless enemy of the 'Islamic Revolution'.
The United States, on the other hand, has designated Iran as a ‘state sponsor of terrorism’, and views it as ‘an ongoing threat to US national interests’ because of its nuclear program, development of advanced military capabilities, and its regional policies. The tension between the two states peaked when the US President Bush declared Iran as part of ‘axis of evil’ and pursued regime change policy towards Tehran. As to President Obama, even though he gave up the regime change policy, he increased military pressure on Iran by maintaining that ‘all options are on the table.’ The nuclear deal of July 2015 has begun to change this picture, and the US-Iranian tension has relatively calmed down.

Converging Points of Iranian and American Policies
Apparently there is ‘hostility’ between the US and Iran, but their respective policies with regard to some developments in the Middle East raise the question of whether the two states are in a tacit alliance.
The most important argument of those who think in this direction is ‘thehandover of Iraq to Iran in a golden tray.’ Accordingly, the US opened the way for Iran by overthrowing the Saddam Hussein regime and establishing a political structure and government there in the interests of Iran. By utilizing this opportunity very well, Iran has increased its influence in the region.
The ambivalent policies of the United States towards the Syrian crisis helped Tehran to increase its influence over Syria. Lastly, the presidential crisis, which has been ongoing for over two years in Lebanon, ended with the presidency of Michel Aoun, who has been supported by Iran and Hezbollah, at early November.Inthe words of Iranian Foreign Minister Zarif, Iran has reached 'an undeniable influence on recent developments in the region and the world as the region’s top power.'
Many who oppose the Tehran regime, or are troubled with the rise of Iran's regional power, are convinced that direct or indirect support of the United States helped the rise of Iranian regional power. According to their view, the tacit co-operation between Tehran and Washington in the Middle East has become clear after the nuclear deal. It is claimed that the US and Iran negotiated not only the nuclear issue, but also the regional issues.Eventually, 'America has taken Iran’s side’ after the nuclear deal, as stated by well-known journalist Robert Fisk.According to this view, Washington has sided with the Shiites, that arethe central government in Baghdad and Iran, which are now regarded as relatively moderatein terms of American interests in order to offset the radical 'Sunnite' movements supposedly represented by ISIS and other extremists. Likewise, according to this view, the insistence of the Obama administration on the nuclear deal against the severe criticisms of Israel and the Gulf stateshas stemmed from the fact that it regarded Iran as a potential partner in the solution of regional issues.

Indeed, the American officials who once used to view the rising influence of Tehran in the region as a threat and strove for containing it, called Iranian government to play a more active and constructive role after the nuclear deal  in resolving regional issues. Moreover, President Obama has avoided granting security guarantee, that is to sign a defense pact,asked by the Persian Gulf countries, whose concerns for security have been amplified after the nuclear deal. Instead, arguing that ‘None of our nations have an interest in an open-ended conflict with Iran,’ he advised the Gulf leaders ‘find an effective way to share the neighborhood and institute some sort of cold peace’ with Iran.But these statements did not mean that the US abandoned its partners in the Gulf. Indeed, in his speech, Obama noted the importance of security cooperation between the Gulf countries and the United States, and said that his country would act together with the Gulf countries against external threats.

Iraq, Syria, Kurds, ISIS: the common interests?
It is true that, despite the ostensible animosity between the two, Iranian policies towards the Middle East have sometimes overlapped with US interests and approaches.The interests of the two countries converged, above all, on the overthrow of the Saddam Hussein administration and the establishment of a federal and 'democratic' administration in Iraq. But, only an indirect cooperation can be mentioned here. While Iran was silent in the face of the invasion of Iraq, Tehran's Iraqi allies (Kurdish and Shiite groups linked to Iran) were supporters of the American occupation. Once a dialogue was initiated between the two countries to provide security in Baghdad, but it did not last long.
One of the points where the interests of the two countries were convergedas in the example of Iraq was the establishment of a relatively strong government in Baghdad. However, the governments that came to power after the establishment of the new administration in Iraq caught between Iran and the United States. Both Tehran and Washington have beenbusy with pressuring the Baghdad government in different directions.
Likewise, both countries seemingly defend the territorial integrity of Iraq. However, the US accuses Iran of destabilizing Iraq with denominational policies, while Iranian officials claim that the US administration is trying to dismantle Syria and Iraq. For this reason, the growing relations between the United States and Kurdish movements both in Iraq and Syria is disturbing Iran. Although Iran itself supports the Kurdish movements in the region to some extent, it wants the Kurds to act on its own control. But, American cooperation with both the PYD and the Iraqi Kurdistan Regional Government raises Iranian anxieties with regardto the future of these movements as well as the countries concerned.
Another point that the interests of Iran and the United States overlap in the region is the fight against terrorism and extremist movements such as ISIS and Nusra Front that have emerged in Iraq and Syria. Especially when the ISIS captured some of the Iraqi landsin June 2014 and turned into an actor that was threatening the entire Middle East, the way for a potential cooperation between Iran and the USA was opened up. John Kerry, Secretary of State of the US administration said in an interview on June 16th, “We're open to discussions if there is something constructive that can be contributed by Iran (with regard to Iraq).' After then his deputy, William Burns, who had joined the nuclear negotiations in Vienna at the time,talked to Iranian diplomats about possible cooperation between the two countries in order to stop ISIS and ensure stability in Iraq. But this meeting was a short one, and they did not mentionanymilitary and strategic cooperation.
For the US, the fight against terrorist organizations in the Middle East is an extension of the war against global terrorism, which had started after the September 11 attacks. For Tehran, the fight against extremist movements and 'terrorism' has provided, above all, a political, legal and moral ground for fighting against those organizations that threatenthe regional interests of Iran.
Much has been written about the role of the ISIS threat inuniting the interests of Tehran and Washington in Iraq. Both countries supported both the central Iraqi government and the Iraqi Kurdistan Regional Government against the ISIS. But despite this shared interest, it is difficult to say that there is a direct link between the two states, especially in the fight against ISIS. While the American administration was expecting abargai on the formation of the new Iraqi government, Iran provided military support to Baghdad and Arbil. Iranian Leader Ayatollah Khamenei said in his speech on June 22, “We are strongly against the interference of the US and others in Iraq’s internal affairs and do not approve of it, because we believe that the Iraqi government, nation and religious authorities are capable of ending this sedition and will end it.”According to his view, the reason for the crisis in Iraq was that the 'arrogant powers' that “want to use the remnants of Saddam’s regime and takfiri [ISIS] extremists to deprive Iraq of stability and tranquility.”
The coalition forces led by the United States, however, went into military action against the ISIS in August. The Iranian involvement in the coalition was on the agenda for a while, however, both the US and Iran have rejected the official partnership within the coalition.In addition to “ineffective” air strikes of the coalition, American warnings implying that the fight against ISIS might take years, has caused Iranian leaders to doubt with American intentions.

Indirect Cooperation: Hashd al-Shaabi
However, the military coordination between the coalition forces and the Iraqi army and the Hashd al-Shaabi, which was supported by Iran and counseled by Iranian officers,could be described as an indirect cooperation between Iran and the US. This indirect cooperation is being conducted through the government of Baghdad. Despite the fact that there are many American and Iranian military elements in the area, the lack of tension between them suggests that Iran and the US indirectly coordinated their movements if at all.
However, the fact that the most influential instruments of Iran in the fight against ISIS, the Qods Force,as well asIran’sallies in the field, Hezbollah and Ketaib-i Hezbollah, are regarded as terrorist organizationsby the United States, prevent possible cooperation between the two states in fighting against extremism and terrorism. Indeed, the indirect cooperation between these two countries that are constantly suspicious of each other's intentions is limited with providing support to the government in Baghdadand defeating ISIS. If ISIS could be completely removed from Iraq, the competition between the two countries to influence the Baghdad administration will continue.
Unlike the case in Iraq, the ISIS threat did not lead to cooperation between Iran and the US in Syria. There is coordination between the Assad administration and the coalition forces, but it is hard to claim that it is equal toan indirectIran-US cooperation. Iran, which has already actively supportedthe Assad administration, engaged in astrategic partnership with Russia in the case of Syria. The cooperation between Tehran and Washington on the Syrian issue was limited only toinviting Iran to some inconclusive international conferences.

Is American-Iranian cooperation possible?
There are many people both in Iran and in the United States who advocate normalization of relations, and even cooperation at regional level.  According to them, the interests of the United States and Iran coincide in many ways, from energy issues to the fight against radicalism. However, the reasons such as political considerations and balances in the two countries in addition to their contradictory political commitments, and ideological differences do not allow such a radical transformation in relations between the two countries.
Iranian leader Ayatollah Khamenei has banned talks with the US on any issue after the nuclear deal. The Revolutionary Guards seized a group of American soldiers in January 2016, when the nuclear deal entered into force, on the grounds that they violated Iran's territorial waters. Since then, military tension has increased between the two countries in the Persian Gulf. Additionally, there are serious problems with regard to the removal of sanctions in the framework of the nuclear agreement. For this reasons, Iranian officials accuse the United States of not fulfilling requirements of the agreement. Finally, the new US President-elect Donald Trump claimed, during the election campaign, that the nuclear deal was a bad deal, and he pledged to revise the deal as soon as he comes to power. Moreover, Trump is not the only American official whosays that the nuclear deal is a bad agreement. Even the Obama administration that agreed with Iran on the nuclear issue, have continued to pressurize Iran through various sanctions.
The US administration still sees Iran as one of the states that sponsor international terrorism. The Qods Force of the Islamic Revolutionary Guards Corps is under sanctions for supporting terrorism. Numerous Iranian political leaders, soldiers, institutions, and companies are targeted by the American sanctions allegedly for their support for the Assad leadership in Syria, destabilizing Iraq, playingcritical roles in nuclear programs and arms programs, human rights abuses and terrorism, and so on.  The 'Iran Sanctions Act', which prevents American companies and third-country companies from investing in the Iranian energy market, is still in force. In a letter to Congress on November 4, 2016, Obama stated that relations with Iran has not return to normal, and he asked the continuation of the "national emergency" regarding Iran.
Some of the existing engagements and commitments of the US and Iran in the Middle East, inevitably lead to a confrontation between two countries. First of all, one of the basic elements of American regional policy is the security of Israel. Any threat to Israel's security is considered as a threat to American interests. Though some disagreements may arise between the American governments and the Israeli governments, as it is the case under President Obama, this policy does not change. In contrast, Israel is one of Iran's overtenemies. For this reason, it vigorously supports Hezbollah and the Palestinian resistance organizations, mainly those that are loyal to Tehran for sure. The current commitments and policies of Iran and the United States with regard to the Palestinian issue result in the persistence of animosity between the two countries.
Likewise, while Iran has stood beside the Assad regime, the US administration has supported its opponents since the inception of anti-regime rebellions in Syria. What has happened in Yemen, on the other hand, was the contrary of this situation. While the US has stood beside the Hadi government supported by Saudi Arabia and the Gulf countries, Iran has supported insurgent Huthis. Indeed, the attitude of Iran during the Arab uprisings was quite simple; to support anti-Americans wherever they are. For Iranians, anti-Americanism is the basic indicator to provethe 'Islamicity' of a given movement. As a matter of fact, Iran has named its relations of alliance in the region as the 'axis of resistance' against American policies and Israel.
In conclusion, it is hard to claim that there is a tacit alliance or partnership between Iran and the US. However, it is also clear that the strategic interests of the two countries in the current contexts overlap on some issues such as supporting the Baghdad government and Hashd al-Shaabi, keeping Assad in power, and fighting against ISIS.
As the newly elected US President Trump stated, “the policies pursued by the US in the region” may have contributed to “the strengthening of Iran.” But it is not an outcome that is designed or intended by the American administration. As the Iranian authorities have stressed from time to time, the policies that have been pursued by the US and other actors, and their 'mistakes' in the region, especially in Iraq and Syria, have opened some doors for Iran in the region.
Interests of the two countries may overlap or they may engage in occasional cooperation, but it does not mean that Iran and the US act together at the regional level.
2016-12-1

http://www.orsam.org.tr/index.php/Content/Analiz/5019?c=orsam|english

ABD ve İran: Ortak mı, düşman mı?

ABD ve İran: Ortak mı, düşman mı?


Bir süredir İran ve ABD’nin çıkarlarının kesiştiği konular, menfaatlerinin örtüştüğü alanlar artıyor. Misal, İran’ın “Şam, Tahran demektir” ifadesiyle ayakta kalmasını sonuna kadar savunacağını ifade ettiği Esad rejimini yıkmak, ABD için bir öncelik olmaktan çıkalı çok oluyor. Irak’ta da Bağdat yönetiminin desteklenmesi, Haşdi Şaabi ile Irak ordusunun koordineli bir şekilde hareket etmesi bu işbirliği alanlarına örnek olarak verilebilir. Temmuz 2015’te imzalanan nükleer anlaşma ise “ABD Ortadoğu’da tarafını seçti” yorumlarına kapı açmıştı. Ancak iki ülke arasında çok sert görüş ayrılıkları, kırmızı çizgiler de var, İsrail gibi...
Kimi zaman dolaylı işbirliği, kimi zaman menfaatlerin kesişmesi olarak tanımlanabilecek bu durumun boyutları neler? 1979 Devrimi’nden beri görünürde düşman olan Tahran ile Washington arasında bugün Ortadoğu’da zımni bir ortaklıktan söz edilebilir mi?
1979’dan nükleer anlaşmaya
Resmi söylemler ortada... 4 Kasım 1979’da devrimci gençlerin Tahran’daki Amerikan Büyükelçiliği’ni basıp içerideki diplomatları rehin almasından bu yana İran ile ABD arasında diplomatik ilişkiler yok. Hatta iki devlet o zamandan beri birbirini öncelikli tehdit ve düşman olarak görüyor. İran Devrimi'nin temel şiarlarından birisi olan anti-emperyalizm, günümüzde büyük ölçüde Amerikan ve Siyonizm karşıtlığına dönüştü. 4 Kasım, İran’da her yıl ‘Küresel Emperyalizme Karşı Mücadele Günü’ olarak anılıyor ve Amerikan karşıtlığının en önemli sembolü. ABD, emperyalist bir güç olmanın yanı sıra ‘İslam Devrimi'nin’ amansız bir düşmanı olarak görülüyor.
Öte yandan ABD, ‘terörizm destekçisi devlet’ olarak nitelediği İran’ı nükleer programı, silahlanma programları ve bölgesel politikaları nedeniyle ‘Amerikan ulusal çıkarları için süregelen bir tehdit’ olarak görüyor. İki devlet arasındaki gerilim, ABD Başkanı Bush’un İran’ı ‘şer ekseni’nin parçası olarak niteleyip ‘rejim değişikliği’ politikası gütmesiyle zirveye çıktı. Başkan Obama ise, rejim değişikliği politikasından vazgeçse de ‘bütün seçeneklerin masada’ olduğunu söyleyerek İran üzerinde askeri baskıyı artırdı ve İran’a karşı ağır yaptırımlar uyguladı. Temmuz 2015’te imzalanan nükleer anlaşmaysa bu tabloyu değiştirmeye başladı, ABD-İran gerginliği göreceli olarak azaldı.
İran ve ABD politikalarının örtüştüğü alanlar
ABD ile İran arasında görünürde bir ‘düşmanlık’ olduğu aşikar, ancak Ortadoğu’daki kimi gelişmelerle bağlantılı politikaları iki devletin zımni bir ittifak içinde olup olmadığı sorusunu ortaya koyuyor.
Bu yönde düşünenlerin en önemli savı, ‘Irak’ın adeta altın bir tepsi içinde İran’a sunulması’. Buna göre ABD, Saddam Hüseyin yönetimini devirmek ve İran’ın menfaatleri doğrultusunda bir siyasal yapı ve hükümet kurulmasını sağlamak suretiyle İran’ın önünü açtı. İran da bu fırsatı çok iyi değerlendirerek bölgedeki etkinliğini arttırdı.
İran ileABD’nin Suriye krizi karşısında izlediği ikircikli politikalar, Tahran’ın Suriye üzerindeki etkisinin iyice artmasına yardımcı oldu, imkan sağladı. Son olarak  Lübnan’da iki yıldan uzun bir süreden beri devam eden cumhurbaşkanlığı krizi, Kasım ayının başında İran ve Hizbullah’ın desteklediği Michel Aoun'un cumhurbaşkanı olmasıyla son buldu. İran Dışişleri Bakanı Zarif’in ifadesiyle ‘İran bölgenin en büyük gücü olarak dünyada ve bölgede son gelişmeler üzerinde inkar edilemez bir etkiye’ kavuştu.
IŞİD tehdidinin Tahran ve Washington’un çıkarlarını Irak’ta birleştirdiği üzerine çok şey yazıldı. Her iki ülke de IŞİD’e karşı hem merkezi Irak yönetimini, hem de Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ni destekledi. Fakat bu çıkar birlikteliğine rağmen özellikle IŞİD karşıtı mücadelede iki devlet arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu söylemek zor. Amerikan yönetimi yeni Irak hükümeti üzerinde pazarlıkların yapılmasını beklerken, İran, Bağdat hükümetine ve Erbil yönetimine askeri destek ulaştırdı. İran lideri Ayetullah Hamaney, 22 Haziran’da yaptığı konuşmada ‘ABD’nin ve diğerlerinin Irak’ın içişlerine karışmasına şiddetle karşıyız ve bunu tasvip etmiyoruz, çünkü Irak hükümeti, milleti ve dini liderleri bu fitneyi bitirecek kabiliyettedir ve bitirecektir’ dedi. Hamaney'e göre, Irak’taki krizin sebebi ‘emperyalistlerin’ bu ülkeyi istikrarsızlaştırmak için ‘Saddam rejiminin kalıntılarını ve tekfirci aşırıcıları’ kullanmasından ibaretti.
Tahran rejimine karşıt veya İran’ın bölgesel gücünün yükselişinden rahatsız olan çoğu kimse, İran’ın bölgesel gücünün yükselişinde ABD’nin verdiği doğrudan veya dolaylı desteğin önemli olduğu kanaatinde. Bu kesime göre, Tahran ile Washington’un Ortadoğu’daki zımni işbirliği nükleer anlaşmanın yapılmasından sonra daha açık hale geldi. İddialara göre, ABD ile İran sadece nükleer meselenin hallini değil, bölgesel meseleleri de müzakere ettiler. Nihayet, tecrübeli gazeteci Robert Fisk’in tabiriyle ‘nükleer anlaşmayla ABD, Ortadoğu’da İran’ın tarafını seçti’. Bu görüşe göre, Washington, güya IŞİD’in ve diğer aşırıcıların temsil ettiği radikal ‘Sünni’ hareketleri dengelemek için, şimdi Amerikan çıkarları açısından daha mutedil görünen Şiilerin, yani Bağdat merkezi hükümetinin ve İran’ın yanında yer aldı. Keza, yine bu görüşe göre, İsrail ve Körfez ülkelerinin nükleer anlaşmaya yönelik sert tepkilerine rağmen Obama yönetiminin anlaşmanın arkasında durması, İran’ı bölgesel meselelerin çözümünde potansiyel bir ortak olarak görmesinden kaynaklanıyordu.
Gerçekten de önceleri Tahran’ın bölgedeki etkisinin artmasını tehdit olarak görüp İran’ı ‘çevrelemeye’ çalışan Amerikalı yetkililer, nükleer anlaşmadan sonra İran yönetimini bölgesel meselelerin çözümünde daha aktif ve yapıcı bir rol oynamaya çağırdı. Hatta Başkan Obama, nükleer anlaşmadan sonra güvenlik endişeleri artan ve ABD’den güvenlik garantisi isteyen Basra Körfezi ülkelerine istenilen garantiyi vermekten, yani yeni bir savunma paktı imzalamaktan kaçındı. Üstelik Körfez liderlerine, hiçbirinin ‘İran ile açık uçlu bir çatışmaya girmekten bir menfaatleri olmadığını’ belirterek, İran ile ‘aynı bölgede yaşamanın ve bir tür soğuk barış inşa etmenin etkili bir yolunu bulmalarını’ tavsiye etti. Fakat bu ifadeler, ABD’nin Körfez’deki ortaklarını terk etmesi anlamına gelmiyordu. Nitekim Obama aynı konuşmasında, Körfez ülkeleri ile ABD arasındaki güvenlik işbirliğinin önemine değindi ve ülkesinin Körfez ülkelerine yönelik dış tehditlere karşı birlikte hareket edeceğini söyledi.
Irak, Suriye, Kürtler, IŞİD: Ortak çıkar alanları mı?
Görünürdeki Amerikan düşmanlığına karşı İran’ın Ortadoğu politikalarının ABD çıkarlarıyla ve yaklaşımlarıyla örtüştüğü de oldu tabii. İki ülkenin çıkarları her şeyden önce Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesi ve Irak’ta federal ve ‘demokratik’ bir yönetimin tesis edilmesi konusunda birleşti. Fakat burada ancak dolaylı bir işbirliğinden bahsedilebilir. İran, Irak’ın işgali karşısında sessiz kalırken Tahran’ın Iraklı müttefikleri (İran ile bağlantılı Kürt ve Şii gruplar) Amerikan işgalinin destekçileri oldu. Bağdat’ta güvenliğin sağlanması konusunda bir ara iki ülke arasında diyalog kuruldu, ama bu uzun sürmedi.
İki ülkenin çıkarlarının Irak örneğinde birleştiği noktalardan birisi de Bağdat’ta göreceli olarak güçlü bir hükümet olmasıydı. Bununla beraber, Irak’ta yeni yönetimin tesisinden sonra işbaşına gelen hükümetler, İran ile ABD arasında kaldı. Hem Tahran, hem de Washington Bağdat hükümetine farklı yönlerde yoğun baskılar yapıyor.
Keza her iki ülke de görünürde Irak’ın toprak bütünlüğünü savunuyor. Fakat ABD, İran’ı mezhepçi politikalarla Irak’ı istikrarsızlaştırmakla suçlarken, İranlı yetkililer Amerikan yönetiminin Suriye ve Irak’ı parçalamaya çalıştığını iddia ediyor. Bu nedenle hem Irak’ta hem de Suriye’de Kürt hareketleri ile ABD arasındaki ilişkiler İran’ı rahatsız ediyor. İran, kendisi de bölgedeki Kürt hareketlerini bir ölçüde desteklese de, Kürtlerin kendi kontrolünde hareket etmesini istiyor. Fakat gerek PYD’nin gerekse Irak Kürdistan Yönetimi’nin Amerikan yönetimiyle yakın işbirliği, İran’ın hem bu hareketlerle, hem de ilgili ülkelerin geleceği ile ilgili endişelerini artırıyor.
İran ile ABD’nin bölgede çıkarlarının örtüştüğü diğer bir nokta ise Irak ve Suriye’de ortaya çıkan ve giderek güçlenen IŞİD ve Nusra gibi aşırıcı hareketler ve terörizmle mücadele oldu. Özellikle Haziran 2014’te IŞİD’in bütün Ortadoğu’yu tehdit eden bir güce dönüşmesi ve Irak’ın topraklarının bir kısmını ele geçirmesi, İran ile ABD arasında potansiyel bir işbirliğinin önünü açtı. Amerikan Dışişleri Bakanı John Kerry, 16 Haziran’da verdiği bir mülakatta, ‘İran’ın (Irak’ta) olumlu katkıda bulanacağı bir şey varsa görüşmeye hazırız’ dedi. Kerry’nin açıklamasının ardından Viyana’da nükleer görüşmeleri yürüten yardımcısı William Burns, İranlı diplomatlarla IŞİD’in durdurulması ve Irak’ta istikrarın sağlanması konularında iki ülke arasında muhtemel işbirliğini konuştu. Fakat bu görüşme kısa sürdü, askeri ve stratejik işbirliği gündeme gelmedi.
Terör örgütlerine karşı mücadele, ABD’ye göre 11 Eylül saldırılarının ardından başlayan küresel terörizme karşı mücadelenin bir devamı. Tahran için ise, aşırıcı hareketlerle ve ‘terörizmle’ mücadele her şeyden önce İran’ın bölgesel çıkarlarını tehdit eden örgütlerle mücadele için siyasi, hukuki ve ahlaki bir zeminin ortaya çıkmasını sağladı.
ABD liderliğindeki koalisyon güçleri ancak Ağustos ayında IŞİD’e karşı askeri harekata geçti. Bir ara İran’ın da koalisyona dahil olması meselesi gündeme geldiyse de hem ABD hem de İran koalisyon bünyesinde resmi ortaklığı reddetti. Koalisyonun ‘etkisiz’ hava saldırıları ve Amerikan yönetiminin IŞİD’e karşı mücadelenin yıllar alabileceği yönündeki uyarıları, İranlı liderlerin  Amerika'nın niyetleri hakkında kuşku duymasına neden oldu.
Dolaylı işbirliği: Haşdi Şaabi
Bununla birlikte İran desteğiyle kurulan ve İranlı subayların danışmanlık hizmeti verdiği Haşdi Şaabi ve Irak ordusunun koalisyon güçleriyle koordineli olarak hareket etmesi, İran ile ABD arasında dolaylı bir işbirliği olarak nitelendirilebilir. Bu dolaylı işbirliği Bağdat hükümeti üzerinden yürütülüyor. Nitekim sahada çok sayıda Amerikan ve İran askeri unsuru bulunmasına rağmen bunların arasında herhangi bir gerilim çıkmaması, İran ile ABD’nin hiç değilse hareketlerini dolaylı olarak koordine ettiklerini gösteriyor.
Bununla beraber, İran’ın İŞİD’e karşı mücadeledeki en etkili aracı olan Kudüs Gücü ile birlikte sahadaki müttefikleri Hizbullah ve Ketaib-i Hizbullah gibi grupların ABD tarafından bizatihi terör örgütü olarak görülmesi, aşırılık ve terörizmle mücadelede iki devlet arasında muhtemel işbirliğini engelliyor. Nitekim, birbirlerinin niyetleri hakkında mütemadiyen kuşku duyan bu iki ülke arasındaki dolaylı işbirliği, Bağdat yönetiminin desteklenmesi ve IŞİD’in yenilmesiyle sınırlı. IŞİD Irak’tan tamamen çıkarılabilirse iki ülke arasında Bağdat yönetimini etki altına alma yarışı devam edecektir.
IŞİD tehdidi, Irak’takinin aksine İran ile ABD arasında Suriye’de işbirliğine yol açmadı. Burada da Esad yönetimiyle koalisyon güçleri arasında bir koordinasyon yapılsa da bunun dolaylı bir şekilde İran-ABD işbirliğine vardığını iddia etmek zor. Halihazırda Esad yönetimini aktif şekilde destekleyen İran, Suriye örneğinde Rusya ile stratejik işbirliği içine girdi. Tahran ile Washington arasında Suriye meselesinde işbirliği, sadece sonuç alınamayan bazı uluslararası konferanslara İran’ın davet edilmesiyle sınırlı kaldı.
Tam bir işbirliği mümkün mü?
Hem İran’da hem de ABD’de ilişkilerin normalleşmesini, hatta bölgesel düzeyde işbirliği yapılmasını savunan çok kişi var. Onlara göre radikalizmle mücadeleden enerji meselelerine kadar bir çok konuda ABD ile İran’ın çıkarları örtüşüyor. Ne var ki, her iki ülke içindeki siyasi dengeler, mevcut siyasi angajmanlar, ideolojik duruş ve benzeri sebepler iki ülke ilişkilerinde böyle köklü bir değişimin olmasına müsaade etmiyor.
İran lideri Ayetullah Hamaney, nükleer anlaşmadan sonra ABD ile herhangi bir konuda müzakere edilmesini yasakladı. Nükleer anlaşmanın uygulamaya girdiği Ocak 2016’da İran karasularını ihlal ettiği gerekçesiyle bir grup Amerikan askeri, Devrim Muhafızları tarafından tutuklandı. O zamandan beri Basra Körfezi’nde iki ülke arasında askeri gerilim arttı. Keza nükleer anlaşma çerçevesinde yaptırımların kaldırılması hususunda ciddi problemler ortaya çıktı. İranlılar bu yüzden ABD’yi anlaşmanın gereklerini yerine getirmemekle itham ediyor. Nihayet, yeni ABD Başkanı seçilen Donald Trump, seçim kampanyası boyunca nükleer anlaşmanın nasıl kötü bir anlaşma olduğunu iddia etti ve göreve gelir gelmez anlaşmayı gözden geçireceğini söyledi. Kaldı ki Trump, nükleer uzlaşmanın kötü bir anlaşma olduğunu söyleyen tek Amerikalı yetkili değil. Ayrıca Obama yönetimi de bir taraftan nükleer meselede İran ile anlaşırken, diğer taraftan İran üzerindeki ambargo baskısını sürdürdü.
Amerikan yönetimi İran’ı hâlâ terörizm destekçisi devletlerden birisi olarak görüyor. İslam Devrimi Muhafızları Ordusu’nun Kudüs Gücü terörizmi desteklediği gerekçesiyle yaptırım altında. Çok sayıda İranlı siyasi lider, kurum, şirket ve asker Suriye’de Esad yönetimini desteklemek, Irak’ı istikrarsızlaştırmak, nükleer program ve silahlanma programlarında rol oynamak, insan hakları ihlalleri ve terörizm vb. gerekçelerle Amerikan yaptırımlarına maruz kalıyor. Amerikan şirketlerinin ve üçüncü ülke şirketlerinin İran enerji piyasasında yatırım yapmasını engelleyen ‘İran Yaptırımlar Yasası’ hâlâ yürürlükte. Obama, 4 Kasım 2016’da Kongre’ye gönderdiği bir mektupta İran ile ilişkilerin normale dönmediğini belirtti ve İran ile ilgili ‘ulusal acil durum’ statüsünün devam etmesini istedi.
Hem ABD’nin hem de İran’ın Ortadoğu’da girmiş olduğu bazı angajmanlar iki ülkeyi kaçınılmaz olarak karşı karşıya getiriyor. Her şeyden önce ABD’nin bölge politikasının temel unsurlarından birisi İsrail’in güvenliği. İsrail’in güvenliğine yönelik her türlü tehdit, Amerikan  çıkarları için de tehdit olarak görülüyor. Obama döneminde olduğu gibi bazı Amerikan yönetimleri ile İsrail hükümeti arasında belirli konularda görüş ayrılıkları ortaya çıksa da bu politika değişmiyor. Buna karşılık İsrail, İran’ın aleni düşmanlarından birisi. Bu çerçevede  Hizbullah’ı ve Filistin direniş örgütlerini, elbette öncelikle kendine yakın olanları aktif olarak destekliyor. İran ile ABD’nin Filistin meselesi etrafındaki mevcut taahhütleri ve politikaları iki ülke arasındaki hamasetin devam etmesine sebep oluyor.
Keza Suriye’de rejim karşıtı isyanların başlamasından beri Amerikan yönetimi muhalifleri desteklerken, İran, Esad yönetiminin yanında durdu. Bu durumun tersi Yemen’de oldu. ABD, Suudi Arabistan ile Körfez ülkelerinin desteklediği Hadi yönetiminin yanında dururken, İran isyancı Husileri destekledi. Hatta Arap isyanları boyunca İran’ın tutumu gayet basitti; her nerede olursa olsun Amerikan karşıtlarını desteklemek. Amerikan karşıtlığı, İranlılara göre bir hareketin ‘İslami’ olmasının temel göstergesiydi. Nitekim İran, bölgede kurduğu ittifak ilişkilerine Amerikan politikalarına ve İsrail’e karşı ‘direniş ekseni’ adını verdi.
Sonuç olarak, İran ile ABD arasında zımni bir ittifak veya ortaklık olduğunu iddia etmek zor ancak mevcut konjonktürde iki ülkenin stratejik menfaatlerinin Bağdat yönetiminin desteklenmesi, Haşdi Şaabi, Esad rejiminin görevde kalması, IŞİD ile mücadele gibi bazı konularda örtüştüğü de ortada.
Yeni seçilen ABD Başkanı Trump’ın dediği gibi ‘ABD’nin bölgede izlediği politikalar İran’ın güçlenmesine’ katkıda bulunmuş olabilir. Fakat bu sonuç, Amerikan yönetiminin tasarladığı ve istediği bir sonuç değildir. İranlı yetkililerin zaman zaman vurguladığı gibi ABD’nin ve diğer aktörlerin Irak ve Suriye başta olmak üzere bölgede izlediği politikalar ve yaptıkları ‘hatalar’, İran’ın bölgedeki işini kolaylaştırmıştır.
İki ülke arasında çıkar ortaklığı veya yer yer küçük işbirlikleri olabilir, fakat bu, İran ile ABD’nin bölgesel düzeyde birlikte hareket ettikleri anlamına gelmez.
Bayram Sinkaya, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi.
AlJazeera Turk, Görüş, 29 Kasım 2016,
http://www.aljazeera.com.tr/gorus/abd-ve-iran-ortak-mi-dusman-mi 

Trilateral Meeting Between Turkey, Iran and Russia and the Moscow Declaration


Trilateral Meeting Between Turkey, Iran and Russia and the Moscow Declaration
Bayram Sinkaya
Diplomatic interactions have been accelerated between Turkey, Iran and Russia since August 2016. Issues like the crisis in Syria, the Operation Euphrates Shield, and fight against terrorism have constituted the main agenda of those diplomatic contacts. Additionally, there has been an ongoing close cooperation between Iran and Russia particularly with regard to Syria. After the Russian involvement in the Syrian crisis, the two countries have set up a joint ‘information center’ in Baghdad in order to coordinate their relations, which has also been joined by the Assad administration and the Iraqi government. Iran permitted Russian warplanes to use its aerospace and airbase in Hamadan. They have also assigned Alexander Lavrentiev, Special Representative of Russian President Vladimir Putin for Syria, and Rear Admiral Ali Shamkhani, Secretary of Supreme National Security Council of Iran, for the coordination of cooperation between the two countries with related to the Syria issue. As in the words of Ali Akbar Velayati, a key figure in decision-making regarding Iranian policy towards Syria, Iran and Russia have a “common ground” with regard to Syria, for the “prevention of the collapse of Syria and protection of its territorial integrity” and they corresponded their activities in the region with the Assad administration. Defense ministers of the three countries held a joint meeting in Tehran in June 2016, and their foreign ministers met at Moscow in October 2016.
While Turkey has intensified its relations and exchanges with Russia and Iran, Iranian Minister of Foreign Affairs, M. Javad Zarif, according to the Iranian sources, put forward the idea of trilateral meeting of the three countries to address the Syria issue. The failure of previous attempts led by Russia and the United States to solve the issue, in other words, “the failure to implement decisions” that were made with the United States, as stated by Sergey Lavrov, Russian Foreign Minister, paved the ground for the trilateral meeting. The fact that all the three states have been disturbed by some of the US policies in Syria, and they have common concerns with regard to the preservation of territorial integrity of Syria and the fight against terrorism,helped to devise a mechanism for trilateral meeting. Yet, it was not easy to come that point. Mistrust between the parties turned into a crisis at times as in the case of evacuation of civilians and armed opposition from Aleppo. Some militiamen affiliated with Iran, who thought themselves to be excluded from the deal brokered between Turkey and Russia, attacked the evacuation convoys. Iran was thinking that a cease-fire and evacuation would serve to interests of the insurgents. Additionally, in return for the evacuation of opposition from Aleppo, Iranian allied forces asked the evacuation of Shiite civilians and wounded people in the towns of Foua and Kafraya that have been besieged by the opposition forces in the countryside of Idlib. Then, former commander of the Revolutionary Guards, Mohsen Rezai tweeted on December 18, “any secret political or field agreement in Syria is doomed to failure without Iran’s participation.”
The growing cooperation and dialogue between the three countries, however, yielded first concrete results on the issue of evacuation from Aleppo. Despite the frequent attacks on the evacuation convoys, the operations were maintained through intensive exchanges between Ankara, Tehran and Moscow. Eventually, the trilateral meeting, which was initially designed to be held on December 27, moved to an earlier date and heldin Moscow on December 20. Russian Foreign Minister initially held bilateral meetings with his Turkish and Iranian counterparts, and then they held a joint session. In the meantime, Sergei Shoigu, Russian defense minister, met his Turkish and Iranian counterparts Fikri Işık and Hossein Dehqhan respectively. At the end of the talks, they issued the Joint Statement of Iranian, Russian and Turkish Foreign Ministers; in other words, the ‘Moscow Declaration.’
The Moscow Declaration 
The Moscow Declaration that consisted of eight articles, “reiterated full respect” of the three countries “for sovereignty, independence, unity and territorial integrity of the Syrian Arab Republic as multi-ethnic, multi-religious, non-sectarian, democratic and secular state.” The parties welcomed “joint efforts in Eastern Aleppo allowing for voluntary evacuation of civilians and organized departure of armed opposition.” They underlined “the importance of expanding ceasefire, unhindered humanitarian assistance and free movement of civilians throughout the country.” Turkey, Iran, and Russia reiterated “their determination to fight jointly against ISIL/DAESH and Al-Nusra and to separate from them armed opposition groups.”
It is stated in the declaration that “there is no military solution to the Syrian conflict.” The parties recognized “the essential role of the United Nations in the efforts to resolve this crisis in accordance with UNSC resolution 2254 (2015).” The Ministers also noted “the decisions of the International Syria Support Croup (ISSG).” Iran, Russia and Turkey expressed “their readiness to facilitate and become the guarantors of the prospective agreement, being negotiated, between the Syrian Government and the opposition.” The parties stated, “they strongly believe” that the Moscow Declaration would be “instrumental to create the necessary momentum for the resumption of the political process in Syria in accordance with the UNSC resolution 2254.”
The most important outcome of the Moscow meeting was that for the first time such a trilateral session of Turkey, Iran and Russia for the solution of Syria crisis was held. Indeed, the three countries have previously joined various multilateral conferences in different formats. But, the three countries joined together for the first time in the International Syrian Support Group (ISSG), which was held in Vienna in October 2015. The UNSC Resolution 2254 dated December 18, 2015 endorsed the “Vienna statements”as well as the 2012 Geneva Communiqué that envisaged “a Syrian-led and Syrian-owned political transition in order to end the conflict in Syria.” Nevertheless, tangible outcomes have not been achieved until today because of the ongoing clashes in the field and various problems that come up in the implementation of agreed points.
Apparently, the Moscow Declaration complemented the Vienna statements of ISSG and UNSC Resolution 2254. In other words, most of the points stated in the Moscow Declaration were the points that were agreed in previous international meetings. In his address to the press after the trilateral session, Russian Minister of Foreign Affairs, Lavrov, stated that “some countries” that were pursuing “the goal of changing the government in Syria” have come to “see that the top priority should not be government change but the liquidation of the terrorist threat.” “The three countries that are represented here share this understanding”, he added. Nevertheless, though the declaration did not directly address the transition issue, the references to UNSC Resolution 2254 and to the statements of ISSG demonstrate the commitment of the three countries to “transition process” envisaged by the Geneva Communiqué.
The Moscow Declaration, however, differed from previous international initiatives because it stated that Turkey, Iran and Russia “expressed their readiness” to become “the guarantors of the prospective agreement” to be negotiated between the Syrian government and the opposition. The record of cooperation between the three countries on the evacuation from the Eastern Aleppo is promising for reaching a settlement under their mediation and guarantee. Additionally, continuation of the trilateral meetings and prospective positive outcomes of the negotiations may lay the ground for establishment and institutionalization of a regional cooperation mechanism to address regional issues.
Although the three countries have reached an agreement on certain points, those factors that hindered the realization of previous international decisionsfor solution of the Syriancrisis are still there. The prolongation of clashes in the field, divisions within the opposition and disagreements on the representation of the opposition, problems regarding the implementation of agreed points, and rival interests and policies of other regional and international actors etc. may prevent a rapid political solutionfor the Syriancrisis.
 2016-12-22



IŞİD GÖLGESİNDE IRAK-İRAN İLİŞKİLERİ

IŞİD GÖLGESİNDE IRAK-İRAN İLİŞKİLERİ

Son zamanlarda Ortadoğu siyasetinde en çok tar- tışılan konulardan birisi Irak-İran ilişkileridir. Öyle ki 2003’te ABD’nin Irak’ı işgal etmesinin ardından iki ülke arasındaki ilişkilerin niteliği köklü bir şekilde değişmiş, rekabet ve düşmanlık- tan ‘stratejik ortaklığa’ dönüşmüştür. Taraflar bir- birlerini resmen ‘stratejik ortak’ olarak nitelendirse de gerçekte Irak birçok kişi tarafından İran’ın nüfuz alanı olarak görülmektedir. Bu süreçte en büyük pay sahiplerinden birisi eski Irak Başbakanı Nuri al-Ma- liki’dir. Onun içeride ve dışarıda izlediği politikalar, doğrudan veya dolaylı olarak İran’ın Irak üzerindeki etkisinin artmasına sebep oldu. Fakat bu süreç, içeri- den ve dışarıdan gelen baskılarla Maliki’nin Ağustos 2014’te iktidardan uzaklaştırılmasına rağmen halefi Haydar el-Abadi döneminde de devam etti. Öyle ki nerdeyse her on beş günde bir iki ülke arasında karşılıklı olarak üst düzey heyetler gelip gitmekte- dir. İki ülke arasında güvenlik ve siyasi işbirliğinin yanında ekonomik ilişkiler de kayda değer oranda arttı, toplam ticaret hacmi 14 milyar doları geçti. İki ülke ilişkilerindeki en önemli sorunlardan birisi olan Irak topraklarında İran muhalifi Halkın Mücahitleri Örgütü’nün varlığı, Eylül 2016’da tamamen sona erdi. Bununla beraber, Abadi hükümeti döneminde Irak ile İran arasındaki ilişkilerinin en önemli gün- demi IŞİD ile mücadele oldu. 


IŞİD Tehdidi

Haydar al-Abadi’nin Ağustos 2014’te yeni başbakan olarak ‘se- çilmesi,’ Maliki’nin politikaların- dan açıkça rahatsız olan bölge ül- keleri ile Iraklı gruplar tarafından, mezhepler üstü ve daha dengeli politika izleyeceği beklentisiyle memnuniyetle karşılandı. Fakat Abadi iktidara geldiğinde Irak’ın en büyük ikinci şehri Musul dahil ülkenin önemli bir kısmı IŞİD’in eline geçmişti. 10 Haziran’da Mu- sul’u ele geçirdikten sonra hızla ilerleyen ve kısa bir süre içerisin- de Bağdat yakınlarına kadar gelen IŞİD karşısında Irak güvenlik güç- leri neredeyse dağılmıştı.

Açıkça İran ve Şii karşıtı bir hareket olan IŞİD’in kısa bir sü- rede Irak topraklarında yayılması İran’ın derhal harekete geçmesine neden oldu. Her şeyden önce Irak ile İran arasında 1,400 kilometre- den uzun bir sınır var. Dolayısıy- la, Irak’ta istikrarsızlık ve düşman bir rejimin ortaya çıkması ihtimali hem İran’ın önceki yıllardaki ka- zanımının heba olması hem de güvenliğinin doğrudan tehdit al- tında olması anlamına geliyordu. Diğer yandan kendisini Şiilerin hamisi olarak gören İran yöneti- mi, IŞİD’in yükselişini Irak’taki Şii varlığı için ciddi bir tehdit olarak gördü. Bu nedenle İranlı yetkililer IŞİD’in İran sınırına 40 kilomet- reye kadar yaklaşmasını veya Sa- marra, Kerbela, Necef gibi Şiiler- ce kutsal sayılan yerlere girmesini İran’ın kırmızı çizgisi ilan etti. Ay- rıca IŞİD’e karşı mücadele için Irak yönetimine tam destek verdi. Daha IŞİD’e karşı uluslararası koalisyon kurulmadan ve Irak hükümeti üzerinde pazarlıklar devam eder- ken İran yönetimi Irak’a, silah ve mühimmat yardımı yaptı. İki ülke arasında askeri eğitim, danışman- lık ve istihbarat alanlarında işbirliği geliştirildi. O zaman Irak Başbaka- nı olan Maliki’nin ifadesiyle İran, “en zor zamanında Irak’ın yanında oldu hem para verdi hem şehit ver- di, hem destek verdi hem de Irak’ı himaye etti.”

Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani başta olmak üzere İranlı askeri danışmanlar, Ayetul- lah Sistani’nin çağrısı ile 15 Ha- ziran 2014’te kurulan Halk Se- ferberlik Gücü’nün (Haşdi Şaabi) örgütlenmesinde ve eğitilmesinde önemli rol oynadı. Ayrıca, İran ile bağlantılı olan Şii milis güçleri (Bedr Gücü, Asaib-e Ehli el-Hak, Ketaib-i Hizbullah vb.) seferberlik gücüne katıldı. Seferberlik güçleri ve Irak ordusu 1 Eylül 2014’te, üç ay boyunca IŞİD kuşatması altın- da kalan Şii Türkmenlerin yaşadığı Emirli kasabasını kurtardı. Bu, Irak güçlerinin IŞİD karşısında aldığı ilk başarı oldu.

İran’ın Irak hükümetine verdiği destek hala devam ediyor. IŞİD’e karşı mücadelede Irak’ı cephe ül- kesi olarak tanımlayan İranlı yet- kililer, İran’ın her durumda terö- rizmle mücadelede Irak halkının ve hükümetinin yanında duracağını ifade ediyorlar. Buna karşılık Irak- lı yetkililer İran’ın verdiği desteğe minnettar olduklarını her fırsatta dile getirmektedir. Dolayısıyla, İran’ın en zor zamanında Irak’ın yardımına koşması ve IŞİD’e karşı mücadelede aktif destek vermesi, Irak üzerinde etkisinin biraz daha artmasına neden oluyor.

Irak’ın toprak bütünlüğünün hamisi!

Bu dönemde İran, Irak yönetimine IŞİD’e karşı askeri destek vermekle kalmadı, Irak’ın birliğinin ve
toprak bütünlüğünün hamisi ol- du. IŞİD’in Musul’u ele geçirme- sinden sonra IKBY Lideri Mesut Barzani’nin bağımsızlık referan- dumunu gündeme getirmesine en sert tepki İran hükümetinden gel- di. Keza, bazı üst düzey Amerikalı askeri yetkililerin değişik zaman- larda Irak’ın parçalanması ihtima- linden bahsetmesi, İran’da rahat- sızlık uyandırdı. Mesela Amerikan Genel Kurmay Başkanı Odierno Ağustos 2015’te yaptığı bir konuş- mada ileride Irak’ın bölünmesinin muhtemel olduğunu söyledi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Hüse- yin Amir Abdullahiyan, “Ameri- ka’nın müdahalelerinin ve yanlış politikalarının bölgede ve Irak’ta ciddi sorunların çıkmasına sebep olduğunu” söyledi. Ülkesinin, Irak’ın milli birliğini ve toprak bütünlüğünü desteklediğini vurgulayan Abdullahiyan, “Irak’ın si- yasal sistemi ülkenin anayasasında açıkça belirlenmiştir. Üst düzey Amerikalı askeri yetkilinin açıkla- maları provokatif, Irak’ta barış ve güvenliğin sağlanmasına karşı ve hatta kendi ülkesinin politikaları ile çelişkilidir” dedi.

Iraklı yetkililerle görüşmesinde İran lideri Ayetullah Hamanei, sık sık ABD’nin IŞİD’i desteklediği- ni ve Irak’ı parçalamaya çalıştığını ileri sürerek, Irak’ın bütünlüğü- nün korunmasını tavsiye etmek- tedir. Mesela, Kasım 2015’te Irak Cumhurbaşkanı Fuad Masum ile Tahran’da görüşen Hamanei, “Irak halkı, Şiisi, Sünnisi, Kürdü ve Arabı yüzyıllardır yan yana ve sorunsuz bir şekilde yaşadı. Fakat, maalesef bazı bölge ülkeleri ve ya- bancılar farklılıkları büyütmeye çalışıyor. Onlarla mücadele edil- meli ve ayrışma yönünde her tür- lü bahaneden kaçınılmalı. (...) Ortam, Amerikalıların açıkça Irak’ın parçalanmasından söz etmesini cesaretlendirecek şekilde olmamalıdır” dedi.

İranlı yetkililere göre Irak’ın ve İran’ın güvenliği iç içe geçmiştir. Irak hem güvenlik hem de bölgesel politikalar açısından İran için son derece önemlidir. Halihazırda Bağdat merkezli hükümet ile ‘it- tifak’ içinde olmanın konforunu yaşayan İran, doğal olarak Irak’ın milli birliğini, toprak bütünlüğünü ve içişlerine müdahale edilmemesi prensibini savunmaktadır.

Abadi’nin Denge Arayışı

İran’ın Irak’a IŞİD’e karşı mücade- lede verdiği destek, dolayısıyla bu ülkedeki ‘askeri varlığı’ hükümet çevrelerinde memnuniyetle karşı- lansa da özellikle Sünni milletve- killerinden ve aşiret liderlerinden sert eleştiriler geliyor. Askeri danış- man desteği olarak neden özellik- le İran’dan askeri alındığı, benzer şekilde diğer bölge ülkelerinden destek alınmadığı soruluyor ve İran’ın niyetleri sorgulanıyor. Bu eleştirilere karşılık Bağdat hükü- meti, İran’ın IŞİD’e karşı mücade- leye destek verdiği için iki ülke ara- sında işbirliğinin gerekli olduğunu savunuyor ve İranlı askeri danış- manların hükümetin isteği üzerine ülkede bulunduğunu belirtiyor.

Bununla beraber, bazı İranlı yetkililerin Irak’ın egemenliğini görmezden gelen fütursuz söylem ve davranışları sadece Sünni poli- tikacılar arasında değil, Şii liderler arasında da tepkiye neden olmak- tadır. Mesela, İran Cumhurbaşkanı Ruhani’nin azınlıklarla ilişkilerden sorumlu özel danışmanı ve eski İs- tihbarat Bakanı Hüccetülislam Ali Yunusi, Mart 2015’te İran kimliği üzerine düzenlenen bir konferansta
şöyle dedi; “Hâlihazırda Irak, sa- dece bizim medeniyetimizin etki sahası içinde değil, kimlik, kül- tür, merkez ve başkentimizdir. Bu mesele hem geçmişte böyle idi hem şimdi böyledir. Çünkü İran ve Irak’ın coğrafyası ayrılamaz ve kültürümüz ayrıştırılamaz. O hal- de birlikte savaşmalıyız veya bir ol- malıyız.” Bu konuşmaya tepki ola- rak Ayetullah Sistani’nin temsilcisi Ahmad al-Saafi “ülkemiz, kimliği- miz, bağımsızlığımız ve egemenli- ğimizle gurur duyuyoruz. Bugün kardeşlerimizin ve dostlarımızın terörizmle savaşmak için her tür- lü yardımını kabul edip teşekkür ederiz, ama bu bizim kimliğimizi ve bağımsızlığımızı ihmal ettiğimiz anlamına gelmez” dedi.

Başbakan Abadi, Nisan 2015’da Washington’da yaptığı bir ko- nuşmada Kasım Süleymani’nin Irak’ta değişik cephelerde çekilmiş fotoğraflarının yayınlanmasını tas- vip etmediğini söyledi. Halk Se- ferberlik Gücü’nün mezhepçilik yaptığı iddiaları üzerine, bu gücü kontrol altına almak için doğrudan başbakanlığa bağladı. Ayrıca, sefer- berlik gücünün orduya destek ver- mesini, özellikle Sünnilerin yoğun olarak yaşadığı yerlere girmemesini istedi. Abadi, Süleymani’den sava- şın planlanmasını Irak ordusuna bırakmasını istedi. Abadi, Ağustos 2015’te Şii liderlerin katıldığı bir toplantıda ‘reform programı’nı eleştirmesi üzerine Süleymani ile sert bir şekilde tartıştı. Ayetullah Sistani’nin de Süleymani’nin ‘ken- di başına buyruk’ davranışlarından duyduğu rahatsızlığı bir mektupla Ayetullah Hamanei’ye ilettiği söy- leniyor. Yer yer tepki gösterse de Abadi hükümetinin İran’ın etkisini dengelemekte başarılı olduğunu söylemek zor.

Sonuç olarak, IŞİD tehdidi, Irak ile İran arasında stratejik or- taklığın derinleşmesinden ziyade İran’ın Irak’taki nüfuzunun oran- tısız biçimde artmasına neden ol- muştur. Abadi hükümeti zaman zaman İran’a karşı kendi egemen- liğini korumaya çalışsa da bu hu- susta başarılı olduğu söylenemez. Bir kere IŞİD ile mücadelede İran’ın askeri desteği oldukça etki- lidir ve Bağdat hükümeti bu des- teğe muhtaçtır. Bölge ülkelerinden ve Batıdan beklediği kadar destek bulamaması, Abadi hükümetini İran’a mecbur bırakmaktadır. İkin- cisi, Irak’ta siyasi elitler arasındaki dağınıklık ve rekabet, Bağdat hü- kümetinin İran’a karşı direnmesini zorlaştırmaktadır. Etkili bir siya- si ve toplumsal tabandan yoksun olan Abadi’nin, İran ile birlikte ha- reket eden siyasi grupların desteği olmadan iktidarını sürdürmesi söz konusu değildir.

ORSAM Danışmanı / Yrd. Doç. Dr. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi 
Ortadoğu Analiz, Kasım-Aralık 2016, cilt 8, sayı 77, s.35-37

http://www.orsam.org.tr/files/OA/77/9_bayramsinkaya.pdf


The Mosul Operation and Iran

The Mosul Operation and Iran

2016-10-27

The tension between Ankara and the Baghdad government has escalated over the Turkish forces at the Bashika base, right after the approval of a motion in TGNA that allowed the deployment of Turkish soldiers outside the country, and prior to the beginning of Mosul offensive that has been cooked up for a long time to liberate it from ISIS. Haidar al-Abadi, Iraqi Prime Minister, stated on October 5, “I fear the Turkish adventure could turn into a regional war.” That statement of Abadi is most viewed as a threat to Turkey. Additionally, some people claimed that the Abadi government turned against Turkey because of the pressures of the United States and Iran, which are thought to be influential over Baghdad.
Indeed, the Iranian officials have stood with the Iraqi government through continuousstatements. Recently, Iranian President Hassan Rouhani implicitly criticized Turkey in a speech he gave on October 24. He said, “We regard as very dangerous [acts of] intervention by foreign countries without any coordination with the host country and believe that [for any foreign measure,] the Syrian and Iraqi governments must request help and demand that another country act against terrorism inside their territories. This [regulation] is based on international principles and [any move] contrary to it will exacerbate insecurity.”
Aside from internal and external pressures on the Iraqi government, aforementioned statement of Abadi actually indicates how interests of regional powers are overlapped particularly with regard to Mosul. Most probably, interests of Iraq, Iran, Turkey and Kurdish movements that are powerful in the region will clash after the liberation of Mosul.

Iranian Interests and Concerns in Iraq, and Turkey
Iran places a special importance on Iraq, with whom it shares a border longer than 1,400 kilometers, for historical, cultural and strategic reasons. Ali Younesi, advisor to President Rouhani and former minister of intelligence, once stated on this regard in March 2015: “At the moment Iraq is not only the bastion of our civilization, it is also our identity, culture and capital and this is true now as in the past.The geography and culture of Iran and Iraq cannot be divided.’ Likewise, in his interview with As-Safir daily, Ali Akbar Velayati, advisor to Iranian Leader Ayatollah Khamanei, and former minister of foreign affairs, said, “Iraq is more important than all of other Arab countries [including Syria].”
The greatest concern of Iran with regard to Iraq is the disintegration of that country or the domination of hostile or competing forces. The Tehran regime that has ‘strategic partnership’ with Baghdad pays attention to maintain territorial integrity and sovereignty of Iraq. That is why it has given over reaction to Turkey. Above else, according to Tehran, Turkish military presence in Iraq destroys sovereignty of Baghdad government. In fact, Iran prefers a weak government in Bagdad not to pose a threat to Tehran, but strong enough to keep its integrity. It is important for the preservations of Iranian achievement in Iraq in the last decade, as well.
Secondly, Iran is anxious with attempts of Turkey, a regional rivalry, arguably aimed at building its own spheres of influence inside Iraq. Since for a long time, Iran has been worried with claims of ‘Turkish nationalists’ with regard to Mosul and Kirkuk. Current Turkish military presence that has been deployed in a place very close to Mosul against the wishes of Baghdad, the close relations between Ankara and Masoud Barzani, President of KRG, and the questioning of borders in the region by some high-level Turkish officials have further amplified Iranian concerns.
Additionally, contrary to its remarkable influence in among the Iraqi Shiites and Kurds, Iran could not reach into predominantly Sunni-Arab provinces like Mosul. For that reason, Iran views the Mosul operation as an opportunity to enlarge its influence into remaining parts of Iraq. The liberation of Mosul by the Iraqi forces, supported by Iran, would serve to this interest of Tehran. Hence, in addition to rebuilding the authority of Baghdad in that province, Iran, as the principal supporter of Iraq, would be regarded as one of the saviors of Mosul. Additionally, Iranian officials ask the inclusion of People’s Mobilization Forces (al-Hashd al-Sha’abi) into the Mosul operation. Thus, Iran could enlarge its influence in this region due to the Hashd al-Sha’abi that is supposed to be settled in here. Although it has been turned into an official security institution under the command of the Chief Commander of Armed Forces of Iraq, the Hashd al-Sha’abi is still an umbrella organization covering various militia forces. Some of them, including the Badr Force, Ashain ahle al-Haq, Ketaib-e Hezbollah, are known to have close relations with Iran. Likewise, Sheikh Akram al-Kaabi, leader of a militia group named Hezbollah al-Nujaba, visited Tehran for the first time in August 2016, where he met with high-level officials. While talking to Ayatollah Mohsen, he said, “we follow Vilayat-e Faqih with the leadership of Imam Khamenei.”
Another reason that sparked Iranian reactions to Turkey is growing strategic cooperation between Ankara government and Saudi Arabia. Recently, Iran countered the joint statement declared after the 5thJoint Ministerial Meeting on GCC-Turkey Strategic Dialogue held in Riyad, on October 13. The foreign ministers called Iran, in the joint statement, “not to interfere in the internal affairs of the countries in the region” and “to respond positively to the efforts of the United Arab Emirates to resolve the issue of the three islands Greater Tunb, Lesser Tunb and Abu Musa.” They also expressed “their concern about the plans to involve sectarian militia forces, which perpetrated revenge attacks, mass killings, torture and clear human rights abuses against local population of the liberated areas, in the imminent Mosul operation.” In response to growing Turkish-Saudi cooperation, Iranian officials and analysts blame Turkey to dance to Saudi’s tune in Iraq, as the cases of Syria and Yemen. Iran who blames Saudi Arabia to be supporter of takfiri terrorism, even ISIS,accuses Turkey of similar behaviors.

Iranian Accusations against Turkey

Iran, considering the Turkish military and political presence as a threat to its interests in the region,criticizes  and charges Turkey mainly for three reasons. First, Iranian officials claim that Turkish activities and rhetoric with regard to the region, amplifies ethnic and sectarian differences. Accordingly, Turkish view of Iraqi society through sectarian lenses, i.e., the Shiites and the Sunnis, underestimating the unity of Iraqi nation, and its opposition to the inclusion of Hashd al-Sha’abi in the Mosul operation arguably for its being a Shiite organization is leading to destroy of Iraq. In fact, they often talk about the unity of Iraqi nation and the association of its people whether they are Shiites, Sunnis, Kurds, or Arabs. Additionally, they underline that Hash al-Sha’abi is not exclusively consisted of Shiites, but every sector of Iraqi people including the Sunnis, Turkomans, Kurds, and Christians are part of that organizations. The second critique of Iranians towards Turkey revolves around claims on so-called Turkish support for ‘takfiri terrorists.’ Moreover, the Turkish insistence on take part in the Mosul operation, some argues, derives from its aim to back ‘terrorists.’ Finally, they claim that Turkey helps the American or Zionist plots to disintegrate Syria and Iraq. Bahram Ghasemi, Spokesman of Iranian Foreign Ministry, penned an opinion for Iran daily on October 19. “Unfortunately some of the regional countries do not want Iraq to maintain its integrity, do not approve current Iraqi government, and wish Iraq in a status close to its previous place in their history” he wrote.
The greatest advantage of Iran that has been trying to balance Turkey particularly in Iraq, and in the whole region, is its alliance with the Baghdad government. Thus, hundreds of Iranian soldiers are employed as ‘military advisor’ on the request and invitation of Baghdad government, and they could take part in military operations, and increase their sway over Hashd al-Sha’abi.Likewise, having been comfortable with its agreement with the Iraqi government, Iran fully supports the liberation of Mosul from ISIS. Hence, while constraining effects of its regional rivals, Tehran consolidates its own influence in Iraq on behalf of supporting the “unity and territorial integrity of Iraq and its struggle against terrorism.”

http://www.orsam.org.tr/index.php/Content/Analiz/4945?s=orsam|english 

Musul Operasyonu ve İran

Musul Operasyonu ve İran

2016-10-27


Yurtdışında asker bulundurma tezkeresini TBMM’den geçirmesinin ardından ve uzun süreden beri hazırlıkları süren Musul operasyonunun başlamasından az önce Irak hükümeti ile Ankara arasında Başika’daki Türk üssü nedeniyle gerilim arttı. Irak Başbakanı Haydar el-Abadi 5 Ekim’de ‘Türklerin macerasının bölgesel bir savaşa dönüşmesinden korkuyorum’ dedi. Abadi’nin bu sözü, çoğunlukla Türkiye’ye yönelik tehdit olarak değerlendirildi. Ayrıca, Abadi hükümetinin aslında Bağdat üzerinde nüfuz sahibi olduğu düşünülen ABD ile İran’ın baskılarınedeniyle Türkiye’ye karşı tavır aldığı öne sürüldü.
Gerçekten de İranlı yetkililer arka arkaya yaptıkları açıklamalarla  Irak hükümetinin yanında durdu. Son olarak Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani 24 Ekim’de yaptığı bir konuşmada isim vermeden Türkiye’yi eleştirdi. ‘Yabancı ülkelerin, ev sahibi ülke ile hiçbir şekilde koordine etmeden yaptıkları müdahaleleri çok tehlikeli görüyoruz. Irak ve Suriye yönetimi talepte bulunursa başka bir ülke onların topraklarında terörizme karşı eylemde bulunabilir. Müdahale bu şekilde yapılırsa uluslararası kurallara göre yapılmış olur aksi takdirde bölgedeki güvensizliği artırır.’ dedi.
Gerek Irak içinden, gerek dışarıdan hükümete yapılan baskılar bir yana, Abadi’nin yukarıdaki sözü aslındabölgesel güçlerin çıkarlarının özellikle Musul üzerinde ne denli içiçe geçtiğine işaret ediyordu. Musul’un IŞİD’den kurtarılmasından sonra Irak, İran, Türkiye ile bölgede etkili olan Kürt hareketlerinin çıkarlarının çatışması muhtemel.

İran’ın Irak’taki Kaygıları, Hedefleri ve Türkiye

İran, 1400 kilometreden daha uzun bir sınırı paylaştığı Irak’a tarihsel, kültürel ve stratejik nedenlerle büyük önem vermektedir. Cumhurbaşkanı Ruhani’nin danışmanı ve eski İstihbarat Bakanı Ali Yunusi’nin Mart 2015’te yaptığı konuşmada bu hususta şöyle dedi: ‘Halihazırda Irak, sadece bizim medeniyetimizin etki sahası içinde değil, kimlik, kültür, merkez ve başkentimizdir. bu mesele hem geçmişte böyle idi hem şimdi böyledir. Çünkü İran ve Irak’ın coğrafyası ayrılamaz ve kültürümüz ayrıştırılamaz.’ Keza, İran Lideri Ayetullah Hamanei’nin danışmanı ve eski Dışişleri Bakanı Ali Ekber Velayeti, As-Safir gazetesine verdiği mülakatta‘Irak, Suriye dahil, diğer bütün Arap ülkelerinden daha önemlidir.’ dedi.
İran’ın Irak ile ilgili en büyük endişesi bu ülkenin parçalanması veya ülkede İran’a hasım yada rakip güçlerin etkili olması. Halihazırda mevcut Irak hükümeti ile ‘stratejik ortaklık’ içinde olan Tahran yönetimi, Irak’ın egemenliğinin ve toprak bütünlüğünün korunmasına büyük önem veriyor. İran’ın Türkiye’ye tepkisi de bundan kaynaklanıyor. Her şeyden önce Türkiye’nin buradaki varlığı, Bağdat hükümetinin egemenliğini zedeliyor. Oysa İran, Irak’ta kendisine tehdit oluşturmayacak kadar zayıf, ancak dağılmayacak kadar güçlü bir hükümet olmasını istiyor. Bu, İran’ın geçen on yıl zarfında burada elde ettiği kazanımların korunması açısından önemli.
İkincisi, İran bölgesel meselelerde rakip olarak gördüğü Türkiye’nin Irak içerisinde kendi nüfuz alanlarını inşa etmeye çalışmasından rahatsız oluyor. Öteden beri Türk ‘milliyetçilerinin’ Musul ve Kerkük iddiaları İran için endişe konusudur. Şimdi, Bağdat’ın itirazlarına rağmen Musul yakınında konuşlanan Türk askeri varlığı, IKBY lideri Mesut Barzani’nin Ankara ile yakın ilişkileri ve bazı Türk yetkililerin bölgedeki sınırları sorgulaması İran’ın endişelerinin daha da derinleştirmektedir.
Ayrıca, gerek Irak Kürdistanı’nda gerekse Iraklı Şiiler arasında ve Bağdat üzerinde hatırı sayılır bir etkisi olduğu halde İran’ın, Musul gibi Sünni Arapların çoğunlukta olduğu bölgelerde bir etkisinden söz edilemez. Bu nedenle İran, Musul operasyonunu, kendi etkisini Irak’ın geri kalan bölgelerine yaymak için bir fırsat olarak görmektedir. Bunun bir yolu, İran’ın desteklediği Irak güçlerinin bu toprakları IŞİD’in elinden kurtarmasıdır. Böylece hem buralarda Bağdat’ın otoritesi yeniden tesis edilecek, hem de Bağdat’ın en büyük destekçisi olan İran, Musul’un kurtarıcılarından birisi olacaktır.Diğer yandan, İranlı yetkililer Haşdi Şaabi’nin (Halk Seferberlik Gücü) Musul operasyonunda olmasını istemektedir. Musul’ın IŞİD’den kurtarılmasından sonra da bölgede yerleşmesi muhtemel Haşdi Şaabi sayesinde İran sahadaki etkisini artırabilecektir. Zira Irak Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığının altında resmi bir güvenlik gücüne dönüştürülse de Haşdi Şaabi çok sayıda ve farklı milis gruplarından oluşan şemsiye bir örgüttür. Bu örgüt içerisinde yer alan Bedr Gücü, Asaib-e Ehli el-Hak, Ketaib-i Hizbullah gibi yapıların İran ile yakın ilişki içinde olduğu bilinmektedir. Keza, bu teşkilat içerisindeyer alan Hizbullah el-Nuceba grubunun lideri Şeyh Akram Al-Kaabi, Ağustos 2016’da ilk defa Tahran’a gitti ve üst düzey yetkililerle görüştü. Al-Kaabi, Ayetullah Mohsen araki ile görüşmesinde ‘velayet-i fakih prensibini ve İmam Hamanei’nin rehberliğini kabul ettiklerini’ söyledi.
İran’ın Türkiye’ye yönelik tepkilerinin artmasının sebeplerinden birisi de Türk hükümetinin, Suudi Arabistan ile stratejik işbirliği içine girmesi. Nitekim son olarak 13 Ekim 2016’da Riyad’da dışişleri bakanları düzeyinde gerçekleşen ‘5. Türkiye-KİK Stratejik Diyalog Toplantısı’ sonunda yayınlanan ortak bildiri, İran’ın büyük tepkisini çekti. Çünkü bildiride İran’ın ‘bölge ülkelerinin içişlerine karışmaması’ ve ‘Tunb ve Abu Musa adaları sorununun çözümü için BAE’nin çabalarına olumlu yanıt vermesi’ istenildi. Bildiride ayrıca, ‘Musul operasyonuna, intikam saldırıları, katliamlar ve işkencelerin sorumlusu mezhepçi milislerin dahil edilmesi planlarının endişe ile karşılandığı’ belirtildi. Türk-Suudi yakınlaşmasına tepki olarak İranlı yetkililer ve analistler Suriye’de ve Yemen’de olduğu gibi Irak’ta da Suudi Arabistan’ın dümen suyuna girdiğini iddia ediyor. Suudi Arabistan’ı tekfirci terörizmin, hatta IŞİD’in hamisi olmakla itham eden İran, benzer suçlamaları Türkiye’ye de yöneltmekte.

İranlıların Türkiye’ye Yönelik Suçlamaları

Türkiye’ninbölgedeki askeri ve siyasi varlığını kendi çıkarları için tehdit olarak gören İranlı yetkililerin Ankara’ya yönelik eleştirileri üç noktada yoğunlaşmaktadır. Birincisi, Türkiye’nin söylemlerinin ve eylemlerinin bölgedeki etnik ve mezhepsel ayrımları körüklediği iddia edilmektedir. Türkiye’nin Irak milletinin bütünlüğünü göz ardı ederek Şiiler ve Sünniler arasında ayrım yapması, Şii olduğu gerekçesiyle Haşdi Şaabi’nin Musul operasyonuna katılmasına karşı çıkması Irak için yıkıcı bir etkiye sahiptir. Buna karşılık İranlı yetkililer söylemlerinde sık sık Şii, Sünni, Kürt, Arap olsun Irak milletinin bütünlüğünden ve birlikteliğinden söz ediyorlar. Keza Haşdi Şaabinin sadece Şii olmadığı, Sünniler, Türkmenler, Kürtler, Hıristiyanlar dahil Irak toplumunun her kesiminin Haşdi Şaabi içinde yer aldığı belirtiliyor. İranlıların Türkiye’ye yönelik ikinci eleştirisi, Türkiye’nin ‘teröristleri’ desteklediği iddialarıdır. Hatta, Türkiye’nin Musul operasyonuna dahil olmakta ısrar etmekteki amacının ‘teröristlere’ yardım etmek olduğu ileri sürülmektedir. Son olarak Türkiye’nin eylemleriyle, Suriye ve Irak’ın parçalanmasını öngören Amerikan ve Siyonist projelerine hizmet ettiği iddia ediliyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Behram Ghasemi, 19 Ekim’de İran gazetesi için kaleme aldığı yazıda, ‘maalesef bazı bölge ülkeleri Irak’ın tek parça olmasını istemiyor, mevcut Irak hükümetini beğenmiyor ve Irak’ın kendi geçmişlerindeki gibi veya ona yakın bir vaziyette olmasını istiyor’ diye yazdı.
Irak üzerinden bölgesel politikaları doğrultusunda Türkiye’yi dengelemeye çalışan İran’ın en büyük avantajı, Bağdat hükümeti ile ittifak içinde olması. Bu sayede birkaç bin İranlı asker, ‘askeri danışman’ sıfatıyla ve Irak hükümetinin daveti ve isteği üzerine rahatlıkla çeşitli operasyonlara katılabiliyor ve Haşdi Şaabi üzerinden ülkedeki etkisini artırabiliyor.Keza, Irak hükümeti ile anlaşmış olmanın rahatlığıyla Musul’un IŞİD’in elinden kurtarılması için başlatılan operasyona tam destek veriyor. Hatta bir yandan ‘Irak’ın birliğini, toprak bütünlüğünü ve terörizmle mücadelesini’ destekleme adı altında bölgesel rakiplerinin etkilerini sınırlamaya çalışırken, Irak üzerindeki nüfuzunu pekiştiriyor.

http://www.orsam.org.tr/index.php/Content/Analiz/4945?s=orsam|turkish 


U.S. and Israeli Military Attacks Against Iran: Regional and Global Consequences

  1. Introduction On February 28, 2026, U.S. military elements and the Israel Defense Forces (IDF) launched coordinated and joint missile an...