Iranian Politics After the Nuclear Deal

2016-06-10

A new stage of the nuclear deal (Joint Comprehensive Plan of Action, Barjam), which was signed in July 2015 between Iran and the P5+1, the implementation phase has begun in January 2016. This development, which signifies that the sanctions imposed on Iran due to its nuclear program are lifted, has certainly and mostly pleased President Hassan Rouhani, the Iranian architect of the deal. Rouhani, who built his whole political strategy onthe solution of the nuclear issue through diplomatic means, described the deal as victory for Iran. In addition to the nuclear deal, the results of Iranian elections for Islamic Consultative Assembly and Assembly of Experts of the Leadership, held on 26 February 2016, have also reassured him. The elections were a success for the supporters of Rouhani even though they did not secure an absolute majority in the Parliament and Assembly of Experts, whereas the Principalists, who had been harshly criticizing the policies of the Rouhani government and the nuclear deal, lost the upper hand in the Parliament.

Rouhani’s Search for a New Social Contract: A ‘Second Barjam’

Although it has primarily aimed at addressing the controversies around the Iranian nuclear program, the deal is also expected to make significant changes, both in domestic and foreign policies of Iran due to its economic and political consequences. Plenty of speculations and evaluations have been made in this respect, many of which regard the deal as a turning point in Iranian politics and speak of an “Iran after the deal.” In his article, published in the journal namedMiddle East Report, ArangKeshavarzian describes the nuclear deal as a new “social contract” for Iran. Indeed, Rouhani had stated that Iran took a step forward in its foreign affairs,owing to this deal. Having been encouraged with the election results, Rouhani, in his Norouz message, stated that the nuclear deal was a historic success to be remembered proudly. He also said that “a national plan of action, a second barjam” had to be developed in order to address the financial and political problems of Iran, which already has begun with the elections.

However, right after the elections, Rouhani encountered new problems. On the one hand, the disputes related with the nuclear deal continued intensively, while on the other, the dynamism and tension in Iran's politics escalated after the elections. The political tension in Iran reached its peak soon after the elections, as a war of words took place between Rouhani’s ally Ayatollah Hashemi Rafsanjani, the chairman of Expediency Discernment Council, and the Leader, Ayatollah Ali Khamenei. On 23 March 2016, Rafsanjani tweeted "The world of tomorrow is a world of discourses, not missiles.”Inreaction to that, in his speech on 30 March, Khamenei said that "those who stated that the country's future lies in negotiations rather than missiles are either ignorant or traitors.”In response, Rafsanjani said that his tweet was only a part of what he meant to say, and that he was misunderstood, reminding that he himself initiated Iran's missile program.

Currently in Iran, the most important topic that causes disputes is the implementation of the nuclear deal. At the same time,the dispute over the ballistic missile program can be seen as another extent of the nuclear-related disputes. Ayatollah Khamenei never opposed or supported the nuclear deal publicly, even though he supported the negotiations from the very beginning. He did, however, point out that the Western countries could not be trusted entirely. Indeed, it has been more than three months since the nuclear deal is implemented and yet there are still problems with the sanctions relief. The European Union extended its sanctions against Iran by one year, due to the claims of violation of human rights. Likewise, having lifted their sanctions imposed on Iran exclusively for the nuclear program, the United States still continues to impose sanctions on Iran due to its policies towards Syria, alleged support for terrorism, and violations of human rights etc..Early in April 2016, Jacob Lew, US Secretary of the Treasury, said in his statement that the US financial system would stay closed to Iran. Likewise, both US and Iranian authorities confirmed that Iran only received $3 billion of its assets outside the country, which is supposedly around $100 billion.

The principal expectation of Iran from the nuclear deal was the removal of sanctions related to the nuclear program. In fact, the exclusion of Iran from international money transfer system, i.e., SWIFT, and EU and US sanctions on all kinds of transactions of the Central Bank of Iran, dealta heavy blow to the international transactions and trade of Iran. Though these sanctions are now officially lifted, banking transactions in Iran still have not gone back to normal, due to technical problems and the complex situation of the sanctions. Also European banks and large conglomerates are operating extremely cautiously when it comes to transactions with Iran, because they somehow still fear of being exposed to the US sanctions.

The continuing problems in the implementation of the deal, though Iran has fulfilled its obligations, make Rouhani more vulnerable. In his speech in Mashhad on 21 March 2016, Khamenei stated that the nuclear deal crossed certain red lines and - without naming, but implying Rouhani-,he said, "those who propose a second, third barjams" as a solution for the problems ofthecountry "...are playing with fire.” He believes that "second barjam" means negotiating with the USA and changing some of Iran's fundamental policies in order to solve Iran's economic, social and political problems. There are three reasons why "Second barjam" is dangerous: Demands of the USA will never end, revolution will lose its meaning if Iran changes its regional politics, and as seen recently, the US government, whichfails to fulfill its own obligations, cannot be trusted.

After Khamenei's harsh criticisms, Major General Ali Jafari, the commander of the Iranian Revolutionary Guard Corps said "The nuclear deal has never been considered a document to be proud of."  Since early April, there have been talks in Friday prayings about how the nuclear deal remains inconclusive and how the western countries do not keep their promises. Since Rouhani and his supporters played a part in the nuclear deal, they were also the target of criticisms.

During this period, when criticisms on the nuclear deal increased, M. JavadZarif, Minister of Foreign Affairs, and ValiollahSeif, Governor of Central Bank of Iran, visited the USA for negotiations. On 20April 2016, Rouhani responded to criticisms in his speech, saying that it had only been three months since the implementation of the deal and reminded that Iran's oil sales which nearly stopped because of the sanctions were now back to normal and that now many foreign investors were preparing for investments in Iran.

Dynamics of Iranian Politics after the Nuclear Deal

There are three aspects of the rising political tension that apparently revolves around the nuclear deal. The first one is related to Iran’s relations with the West. Rouhani's foreign policy strategy aimed to enhance Iran’s relations with the West after the resolution of the nuclear dispute. In this regard, he became the first president to participate in World Economic Forum after a long period of time. Additionally, after a 16-year interval, he paid visits to some European capitals as the president.With regard to the relations with the West, Khamenei said "I do not favor cutting ties with the West, but we must know whom we are dealing with … we must have relations with the whole world, except for the USA and the Zionist regime, but the world is not limited to the West and Europe."

The second aspect of the political dynamism inIran is related to the reconstruction of the Iranian economy and its opening up to the outside world. Rouhani proposed a "second barjam" while Khamenei proposed a "resistance economy" in their Norouz messages. Khamenei designated the new Persian year (1395) that began with Norouz, as the year of "Resistance Economy: Action and Implementation". The term "resistance economy" was initially put forward,when Iran faced with the sanctions. The utilization of this term for the economy of "Iran after the sanctions" is rather meaningful. The resistance economy, which means ongoing enemy threats and an attempt to minimize Iran's weaknesses on the economic field, is completely different from Rouhani's view of economic integration with the outside world; since the resistance economy is based on the idea of self-sufficient economy and restrainingengagements with the West. Khamenei and his conservative supporters believe that sustaining economic relations with the West would harm the economic independence of Iran and that the West might try to increase its political and cultural influence on Iran through foreign investments.

Third, the ballistic missile program of Iran has turned into a new controversial issue by the Western countries. This subject previously came up during the nuclear negotiations. Then, it was agreed that the sanctions related to Iranian missile program would continue for five more years, and Iran would not develop ballistic missiles capable of carrying nuclear warheads. The Revolutionary Guards tested a missile which had a range of 1060 miles (1700 km) and a payload of 1653 pound (750 kg) in March 2016, which was considered ‘dangerous and provocative’ by the USA, UK, France and Germany. Moreover, they brought the case to the UN Security Council by blaming Iran for violation of UN Security Council Resolution 2231. This developmentextremely disturbed the Iranian security elite and the conservatives. Accordingly, when the Westbrought up the missile program before addressing the problems related the implementation of the nuclear deal has given credibility to the claims, as put forward by Khamanei, that the West is not trustworthy and the Western demands will never end.

Rouhani wants the nuclear deal to be the beginning of a new era in Iranian politics, but both the state of relations with the West, and the differences of opinion with regardto basic economic policies are the main faultlines in Iranians politics since the revolution. These faultlines,which may roughly be described as disagreements between the conservatives and the reformists,are the major battlegroundsbetween the "globalists" and "nativists," as stated by Mahmood Sariolghalam. This long-term struggle has nowadays turned into a dispute and competition over the continuation ofthe power of Rouhani. Both the uncertainties in the implementation of the nuclear deal and the next presidential elections to be held in June 2017, lead to the intensification of this struggle.

http://orsam.org.tr/index.php/Content/Analiz/4715?s=orsam|english

 2016-06-10

Türkiye-Brezilya-İran Mutabakatı ve Uluslararası Sistemde Değişim Sancısı

Türkiye-Brezilya-İran Mutabakatı ve Uluslararası Sistemde Değişim Sancısı



ORSAM Ortadoğu Danışmanı Bayram Sinkaya, İran Araştırmacısı Ali Kemal Yıldırım


Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, İran Dışişleri Bakanı Menuçehr Muttaki ve Brezilya Dışişleri Bakanı Celso Amorim’in, İran’ın elindeki düşük düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun daha yüksek oranlarda zenginleştirilmiş uranyum ile takas edilmek üzere Türkiye’ye göndermesine ilişkin bir mutabakat metni imzalaması dünyada geniş yankılar uyandırdı. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad ve Brezilya Cumhurbaşkanı Lula Da Silva’nın katılımıyla 17 Mayıs 2010’da Tahran’da gerçekleşen imza töreninin ardından konuyla ilgili değişik yorumlar yapılmaya devam ediyor.

Bilindiği üzere mutabakat çerçevesinde, İran Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'na (UAEK) resmi bir mektupla detayları bildirecek. Daha sonra Viyana Grubu[1] onay verirse düşük düzeyde zenginleştirilmiş uranyumu bir ay içinde Türkiye'ye gönderecek. İran'a ait az zenginleştirilmiş uranyum, bir yıl içinde yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş uranyum yakıt çubuğuna çevrilerek İran'a teslim edilene kadar Türkiye’de depolanacak.[2] Böylelikle, İran az zenginleştirilmiş uranyum karşılığında Tahran’daki nükleer araştırma reaktörü için ihtiyaç duyduğu nükleer yakıtı almış olacak. Anlaşmanın detaylarına ilişkin olarak İran ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) 5 daimi üyesi ve Almanya, müzakerelere Türkiye'de devam edecek. Mutabakat metnine uyulmadığı takdirde, Türkiye İran'a ait uranyumu koşulsuz olarak İran'a geri gönderecek.

Mutabakatın önemi; daha önce “büyük güçlerin” de içinde bulunduğu birçok girişimin olmasına ve çabaların hepsinin olumsuz sonuçlanmasına rağmen, bu sefer Türkiye ve Brezilya gibi “yükselen güçlerin” dâhil olduğu bir sürecin sonunda anlaşmaya varılabilmiş olmasıdır. Burada vurgulanması gereken diğer bir husus, Türkiye ile Brezilya’nın İran ile sağladığı mutabakatta, İran’ın uranyum zenginleştirme hakkının kabul edilmesidir. Bu durumun nükleer teknoloji tekelinin bazı ülkelerin elinde bulunmasına karşı çıkmakla ilgili ilkesel bir mesele olduğu söylenebilir. 20 Mayıs 2010 tarihli basın toplantısında Başbakan Erdoğan, “İran, UAEK üye olmasının yanında Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması (NPT) ile ilgili şartları kabul ettiğini bir kez daha açıkça teyit etti. Tabii barışçıl amaçlarla uranyum zenginleştirme çalışması yapılacağını. Çünkü bunun her ülkenin hakkı olduğu da teyit ediliyor” cümlelerine ek olarak Türkiye’nin de nükleer santralı olacağını ve uranyum zenginleştirmesi gerebileceğini ifade etmiştir.

Bu mutabakat, taraf devletlerce İran ile Batı ve ABD arasındaki diğer sorunların müzakere yoluyla çözülebilmesi ve diyalog yolunun açılması için Tahran tarafından atılan olumlu bir adım olarak değerlendirilmiştir. Konuyla ilgili olarak Başbakan Erdoğan, İran ile uluslararası toplum arasında diyaloğun yeniden başlatılmasının ve bunun kalıcı bir uzlaşıyla sonuçlanmasının bu anlaşma sayesinde mümkün olacağını belirtmiştir. Erdoğan, "Önümüzdeki döneme hepimiz sorumlulukla yaklaşmalıyız. Barışçıl çözümleri sadakatle takip etmek herkes için bir görevdir diye düşünüyoruz" ifadelerini kullanmıştır. Buna karşılık Batılı ülkelerin, ABD’nin ve İsrail’in anlaşmaya tepkisi pek olumlu olmamıştır. Mutabakat metninin imzalandığı gün İsrail, İran'ın nükleer tesislerinin elinde kalacağı ve nükleer silah üretim alternatifinin her zaman elinde bulunacağı, ABD'nin devreden çıkarılarak inisiyatifin başka ülkelerin eline geçeceği gerekçeleriyle gelişmelere tepkisini dile getirmiştir. Avrupa Birliği ise temkinli politikasını sürdürmüş, İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'na (UAEK) yazılı cevap vermesini istemiştir.[3]

Washington yönetiminin mutabakat konusundaki tavrı da Türkiye, Brezilya ve İran’ın beklemediği bir yönde olmuş, ABD’nin BM Büyükelçisi Susan Rise, İran’ın nükleer zenginleştirme çalışmalarını durdurmaması ve bu konuda uluslararası nükleer uzmanlarıyla işbirliği yapmaması gerekçeleriyle İran’la ilgili yeni yaptırım tasarısı taslağını BM Güvenlik Konseyi’ne sunmuştur.[4] Daha önce Hillary Clinton ABD’nin İran’a yaptırım uygulanması konusunda Rusya ve Çin ile anlaştığını açıklamıştı.[5] Bu desteği aldığını düşündüğü bir zamanda Türkiye, Brezilya ve İran’ın bir mutabakat metni üzerinde anlaşması ABD nezdinde İran’ın yeni bir taktiği olarak değerlendirilmiştir.[6]

ABD’nin bu sefer BMGK’ya sunduğu taslaktaki hükümlerin, Rusya ve Çin’i ikna edebilmek için yumuşatılmış olmasına rağmen Konsey’in İran’a yönelik olarak aldığı daha önceki yaptırım kararlarından daha ağır olduğu ileri sürülmektedir.[7] Metnin tüm detayları kamuoyu ile resmen paylaşılmadığı için yaptırımların ne kadarının zorlayıcı ne kadarının ise öneri boyutunda olacağı tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte, kamuoyuna sızdırılan bilgilere göre yeni tasarı şu düzenlemeleri öngörmektedir: [8]
- İran’la ilişkili olarak, uranyum madeni çıkarılması, zenginleştirilmesi, yeniden işlenmesi, nükleer malzeme ve teknoloji üretimi ve kullanımı, ağır su faaliyetleri ve nükleer silah taşıyabilen balistik füze teknolojisi konularında yabancı yatırımın yasaklanması. - Savaş tankı, savaş uçağı, füze sistemleri gibi ağır silahların satışına yasak getirilmesi.
- Yabancı ülkelerin bu silahlar konusunda teknik eğitim vermesi, maddi destek sağlamasının yasaklanması.
- Yasaklı kargo taşıdığından şüphelenilen gemilerde arama yapılmasının istenmesi.
- İran’ın nükleer faaliyetlerine katkıda bulunduğundan şüphelenilen mali işlemlerin bloke edilmesi.

Öte yandan, İran’la ilgili yeni karar taslağının içeriği nasıl olursa olsun BMGK’nın 10 geciçi üyesi (Avusturya, Bosna Hersek, Brezilya, Gabon, Japonya, Lübnan, Meksika, Nijerya, Türkiye ve Uganda) arasında olan Brezilya, Türkiye ve Lübnan’ın kararı desteklemeleri beklenmemektedir.[9] Bilindiği üzere Konseyin karar alabilmesi daimi ve geçici üyelerden toplamda en az 9 olumlu oy gerekmektedir.[10]

İran’la yapılan mutabakat ile sonrasında yapılan tartışmalar daha çok İran’ın nükleer programı ile Türkiye ve Brezilya’nın arabuluculuğu üzerinde yoğunlaşsa da bütün bu gelişmeler Soğuk Savaş sonrası oluşan uluslararası sistemin değişmekte olduğunu göstermektedir. ABD’nin mutabakata olumsuz tepkisi üzerine hem Brezilya hem de Türkiye liderleri ABD’nin hala yeni yaptırım arayışında olmasına şiddetle karşı çıkmış ve muhtemel yaptırımlara zemin sağlayacak BMGK karar alma surecine yönelik eleştirilerde bulunmuşlardır. Başbakan Erdoğan, “Üstünlerin hukukunu değil hukukun üstünlüğünü” savunacağız derken, Dışişleri Bakanı Davutoğlu kendilerine danışılmadan karar alınmasını ve sonra bu kararlara uyulmasının istenilmesini kabul etmeyeceklerini ifade etmiştir. Aslında BMGK’nın yapısına ilişkin tartışmalar çok uzun sureden beri devam ediyor olmasına rağmen simdi Konsey’in iki geçici üyesinin birlikte bu süreci sorgulamaya başlamaları önemli bir değişimin habercisidir. Nitekim bu iki ülke gelişmekte olan birçok devletin desteğini de almıştır. İslam Konferansı Örgütü ve Körfez İşbirliği Konseyi gibi uluslararası örgütlerin yanı sıra İran’ın komşularının ve gelişmekte olan ülkelerin önemli bir kısmı da bu mutabakata destek verdiklerini bildirmiştir. “Bağlantısız Ülkeler” de uzun süreden beri İran’ın nükleer programını destekleyen mahiyette açıklamalarda bulunmuştur. Nitekim Türkiye, Brezilya ve İran arasında mutabakatın yapıldığı sırada Tahran’da, gelişmekte olan 15 ülkenin (G-15) zirvesinin yapılıyor olması bir tesadüf değildir.

İşte bu noktada Güvenlik Konseyi’ne gelecek yaptırımların görüşülmesi süreci oldukça kritik olacaktır. Yukarıda da değinildiği üzere Türkiye, Brezilya ve Lübnan’ın yaptırımlar lehinde oy kullanması beklenmemektedir. Konseyin karar alabilmesi için en az dokuz olumlu oy alması gereği hatırlandığında bu durumun yaptırım kararlarını aralarında formüle eden büyük güçlere karşı nasıl ciddi bir meydan okuma olduğu gayet açıktır. Konsey’in İran’a karşı yaptırım kararı alamaması halinde bu gelişme uluslararası sistemdeki değişim taleplerine güç kazandıracaktır.

Aslında uluslararası sistemdeki değişim sancıları uzun süreden beri görülmektedir. George Bush yönetimi döneminde ABD’nin tek taraflı eylemlerine karşı tepki doruk noktasına ulaşmış ve ABD’nin Irak’a müdahalesi sürecinde uluslararası sistemde büyük bir yara açmıştı. O tarihten sonra büyük güçlerin bir araya gelerek uluslararası sistemdeki gelişmeleri değerlendirdikleri G-7’nin yerini G-20’ye bırakması sistemdeki değişim sürecinin bir yansıması olarak değerlendirilmiştir. Ancak, Barack Obama yönetiminin işbaşına gelmesi ABD’nin bu değişim sürecine karşı daha duyarlı olabileceği, müttefikleriyle daha uyumlu çalışabileceği ve böylelikle ülkesinin küresel liderliği konusunda yeniden destek sağlayabileceği beklentilerine yol açmıştı. Nitekim Obama yönetimi işbirliğine önem veren yeni politikalarıyla Çin ve Rusya’yı İran’a karşı yeni yaptırımlar için ikna etmeyi başarmıştır. Ancak Türkiye-Brezilya öncülüğünde yürütülen uzlaşma sürecine karşı takındığı tavır, Amerikan yönetiminin işbirliği anlayışını dar bir çevreyle sınırlı tuttuğunu göstermektedir. Sonuç olarak, Güvenlik Konseyi’nden ABD’nin istediği yönde yeni yaptırım kararları çıkması halinde, bu durum Barack Obama yönetiminin ülkesinin küresel liderliği konusunda ihtiyacı olan destek arayışlarına zemin kaybettirecektir.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Viyana Grubu ABD, Rusya, Fransa ve Birleşmiş Milletlere bağlı Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'ndan oluşmaktadır. Görüldüğü üzere, dolaylı olarak da olsa, ABD’nin de bu mutabakat içerisinde yer alması gerekiyor.
[2] Mutabakata göre %3,5 zenginleştirilmiş 1.200 kg. uranyum karşılığında %20 zenginleştirilmiş 120 kg. uranyum yakıt çubuğu İran’a verilecektir. Bu oran silah yapımı için gereken zenginleştirme düzeyinin altındadır, ancak enerji üretimi ve araştırma reaktörleri için yeterlidir.
[3]ABD eski Başkanı Jimmy Carter’ın Latin Amerika Ulusal Güvenlik danışmanı Robert Pastor Brezilya ve Türkiye’nin söz konusu mutabakat çerçevesinde iki hata yaptıklarını ifade etmiştir: “Brezilya ve Türkiye çabalarından ötürü takdir edilmeliler. Ancak iki büyük hata yaptılar. Birincisi İran’a nükleer bomba yapmasına yetecek kadar zenginleştirilmiş uranyum bıraktılar. İkincisi ise yaptıkları anlaşmada tam bir uluslararası denetim garantisi vermediler” (Iran deal a boost or bust for Brazil diplomacy?, Reuters, 18 Mayıs 2010).
[4] Konunun BMGK’nın gündemine gelmesine rağmen, Başbakan Erdoğan, başta ABD Başkanı Barack Obama ve Rusya Başbakanı Vladimir Putin’i arayarak telefon diplomasi ile mutabakata ilişkin kararlılığını göstermiştir.
[5] Anlaşmanın sağlanmış olmasına dair yaygın bir kanaate göre, ABD’nin Çin gibi BMGK’nın tüm daimi üyelerinin desteğini elde etme konusundaki “olumlu gelişmelere” ilişkin haberler İran’ı endişelendirmiş ve bu durum İran’ın mutabakata razı olmasında etkili olmuştur. (Massoumeh Torfeh, Iran’s Nuclear Pact is not a Done Deal, Guardian, 17 Mayıs 2010).
[6] Bu görüşe bazı yazarların da katıldığı görülmektedir. Örneğin Klein, İran’ın nükleer antlaşmaların gereklerine uymamak ya da uymayı geciktirmek için Brezilya ve Türkiye’yi kullandığını söylemektedir. Brezilya ve Türkiye’nin ise bu mutabakatta yer almalarının sebebini ticari çıkarlarla ilişkilendirmektedir. Ayrıca, Brezilya’nın küresel ekonomik bir güç olmasına rağmen uluslararası diplomaside yerini alamaması; Türkiye’nin ise Avrupa Birliği’nden geri çevrilmesi nedeniyle bölgesinde öncü bir güç olmaya karar vermesi nedenleriyle böyle bir mutabakatta yer aldıklarını ifade etmektedir (Joe Klein, The Tehran Tango, Time, 24-31 Mayıs 2010, s.16) [7] İran, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Avrupa Birliği ve ABD`nin mali yaptırımları ile karşı karşıyadır. Bu konuda bkz: Sinkaya ve Yıldırım, İran Yaptırımlarının Mali Boyutları, Ortadoğu Analiz, cilt 2, sayı 13 (Ocak 2010), s.40-47.
[8] Söz konusu tasarıya ilişkin alınan yazılanlar ABD yetkililerince kamuoyuna aktarılan bilgilerdir (Kirit Radia, What’s in the new Iran Sanctions Draft?, ABC News, 18 Mayıs 2010) [9] a.g.m. [10] Diğer taraftan, İran tasarının BMGK’nın gündeme gelmesi nedeniyle yapılan açıklamada yaptırımın onaylanması halinde uranyumun Türkiye’ye emanet edilmesi anlaşmasının iptal edebileceği sinyalini vermiştir.

27 MAYIS 2010

http://www.orsam.org.tr/tr/yazigoster.aspx?ID=821

BM Güvenlik Konseyi’nin İran’a Karşı Yeni Yaptırım Kararınında Ne İsteniyor?

BM Güvenlik Konseyi’nin İran’a Karşı Yeni Yaptırım Kararınında Ne İsteniyor?

Bayram Sinkaya, ORSAM Ortadoğu Danışmanı, ODTÜ U.İ.B. Araştırma Görevlisi

1990’lı yılların başından beri İran ile ABD arasındaki önemli ihtilaflardan birisi olan İran nükleer programı, 2002 yılında İran’ın “gizli” nükleer tesisler inşa ettiğinin ortaya çıkması üzerine uluslararası bir soruna dönüşmüştü. Sorunun çözümüne yönelik olarak İran ile AB Üçlüsü (Almanya, Fransa ve İngiltere) arasındaki müzakerelerin sonuç vermemesi üzerine 2006 yılında İran nükleer dosyası Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) tarafından BM Güvenlik Konseyi’ne havale edilmişti. Bu tarihten sonra Güvenlik Konseyi İran’a karşı beş ayrı karar -- 1696 (2006), 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008) ve 1835 (2008) -- almıştı. Güvenlik Konseyi İran’a karşı aldığı kararlarda NPT (Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması) üyesi bütün ülkelerin “ayrım yapılmaksızın” nükleer enerjinin barışçı kullanımı hakkına sahip olduğunu teyit etmiş fakat İran nükleer programının birtakım belirsizliklerden dolayı nükleer yayılma tehlikesi arz ettiğini, yani nükleer silah geliştirme boyutunun da olabileceğini belirtmiştir. İran’ın nükleer programının bu kuşkuları gidermesi için İran’dan uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurması, Arak’taki Ağır-Su Nükleer Reaktörü İnşasını durdurması ve UAEA ile tam işbirliği yapması istenilmiş, İran’ın bu istekleri yerine getirmemesi durumunda yeni ve daha ağır yaptırım kararlarının alınacağı belirtilmişti. İran ise Güvenlik Konseyi’nin kararlarının hiçbirisini tanımamış ve Ajans’ın ve Konsey’in kendisinden istediği adımları atmamıştı. Bununla birlikte sorunun diplomatik yollardan çözüme kavuşturulması amacıyla İran ve Altılar (5+1 Grubu) arasında müzakereler devam etmişti.

Yaptırım kararlarına ve sürdürülen müzakerelere rağmen sorunun çözümüne yönelik somut bir ilerleme kaydedilemeyince İran’a karşı daha ağır yaptırım kararları gündeme gelmeye başlamıştır. Ancak ABD’de İran ile diyalog politikasını savunan Barack Obama’nın Başkan seçilmesinden sonra sorunun diplomatik yollardan çözümü amacıyla İran ile Altılar Ekim 2009’de Cenevre’de tekrar müzakere masasına oturmuş, lakin bu görüşmelerden de sonuç alınamamıştı. Son olarak taraflar arasında sorunun müzakere yoluyla çözümünü kolaylaştırması beklentisiyle ortaya atılan “uranyum takası anlaşması” da beklenilen etkiyi yaratmamış ve Güvenlik Konseyi 9 Haziran 2010’da İran’a karşı 1929 sayılı yeni bir yaptırım kararı almıştır.

Güvenlik Konseyi aldığı son kararda İran’ın uranyum zenginleştirme, yakıt geri-dönüştürme, ağır su ile ilgili çalışmalarını durdurmadığını, UAEA ile Ek Protokol kapsamında işbirliği yapmadığını tespit etmiş ve Konsey’in daha önce aldığı kararlara uymadığı sonucuna varmıştır. Dolayısıyla İran’ın nükleer programının hala “nükleer yayılma” tehlikesi ihtiva ettiği belirtilmiştir. Bu tehlikenin bertaraf edilmesi amacıyla Güvenlik Konseyi bir taraftan İran’dan daha önceki taleplerini yinelerken diğer taraftan bazı yaptırım kararları almıştır. Kararda, İran’ın UAEA Yönetim Kurulu Kararlarına uyması; nükleer silah faaliyetiyle bağlantılı olması muhtemel belirsizliklerin çözümü ve Fordo tesisinin inşasıyla ilgili kaygı verici soruların çözümü için adım atması; UAEA Güvenlik Anlaşması’na ve Ek Protokol’e uyması; Konsey’in önceki kararlarında alınan yükümlükleri yerine getirmesi, bütün geri-dönüşüm, zenginleştirme ve ağır su reaktörü faaliyetlerini askıya alması ve bu alanlarda yeni girişimlerde bulunmaması istenilmiştir. Ayrıca İran’ın Kapsamlı Nükleer Test Yasağı Anlaşmasını onaylaması istenilmiştir.

1929 sayılı Güvenlik Konseyi kararında öngörülen yaptırımların iki esas hedefi vardır. Bunlardan birincisi İran’ın nükleer faaliyetlerini, özellikle uranyum zenginleştirme, yakıt geri-dönüşümü ve ağır-su reaktörü faaliyetlerini hedef almaktadır. Bu kapsamda söz konusu faaliyetlere dâhil olan kişi ve kurumların İran dışındaki fonları dondurulmuş ve seyahat kısıtlamaları getirilmiştir. Aslında daha önceki kararlarda da var olan bu kısıtlamaların, 1929 sayılı kararla kapsamı biraz daha genişletilmiştir.

Yaptırım kararlarının ikinci hedefi İran’ın nükleer silah sistemi geliştirmesi ihtimaline yöneliktir. İran’ın nükleer silah sistemi, özellikle nükleer başlık taşıyabilecek füze sistemleri geliştirmesini önlemek amacıyla İran’a bu konuda yardımcı olabilecek malzeme, teçhizat ve teknoloji transferini yasaklanmıştır. Kararda ayrıca tüm devletlerden, İran’ın nükleer başlıklı füze geliştirme çalışmalarıyla bağlantılı olduğu düşünülen kişi ve kurumlar yaptırım kapsamına alınmış, sözkonusu kişi ve kurumların yurtdışındaki fonlarının dondurulması ve ilgili kişilerin seyahatlerine kısıtlama getirilmesi istenmiştir. Yine bu kapsamda İran’ın balistik füze geliştirmeye dönük her türlü faaliyeti yasaklanmış ve ağır silah ithalatına (tank, büyük çaplı top, zırhlı muharebe aracı, savaş uçağı, saldırı helikopteri, savaş gemisi, füze ve ilgili materyal, yedek parça) kısıtlamalar getirilmiştir. Kararda, Devrim Muhafızları Ordusunun bazı birimlerinin hem nükleer faaliyetlerdeki ve nükleer silah kullanma sistemlerinin geliştirilmesindeki rolünden kaygı duyulduğu ifade edilmiş ve Devrim Muhafızlarına bağlı birçok kurum ve üst düzey komutanlar dâhil birçok kişi yaptırım kapsamına alınmıştır.

1929 sayılı Karar, İran’ın nükleer faaliyetlerine ve silahlanma programına kısıtlama getirmekle sınırlı kalmamıştır. İran’ın, İran vatandaşlarının ya da kurumlarının ya da onların adına hareket eden üçüncü unsurların başka bir ülkede uranyum madeni ticareti, nükleer malzeme ve teknoloji üretimi ve kullanımı yasaklanmıştır. Kararda tüm devletler, yaptırıma konu olan nükleer faaliyetler ve silahlarla ilgili olarak her türlü malzeme, teçhizat ve teknolojiyi İran doğrudan ya da dolaylı satışını, transferini ve tedarikini önlemekle yükümlü kılınmıştır. Bu çerçevede devletlerin, kuvvetli bir istihbarat bulunması halinde İran’a giden ve İran’dan gelen her türlü nakliye aracını kendi egemenlik alanlarında denetlemeleri istemiştir. Hatta bayrak devletinin rızası alınmak kaydıyla açık denizlerde dahi İran’a giden ve bu ülkeden gelen kargoların denetlenmesi imkânı getirilmiştir. Ayrıca tüm devletlerden İran bankalarının dâhil olduğu tüm işlemlerin nükleer yayılmaya ilişkin ya da nükleer silah sistemine ilişkin olmaması için özellikle dikkat edilmesi istenilmiştir. Bu bağlamda İran bankalarının yurtdışındaki ortaklıkları, şube açma girişimleri ve yabancı bankaların İran’daki ortaklıkları ve şube açma çalışmalarında ilgili devletlerin son derece ihtiyatlı olması istenilmiştir. Son olarak kararda tüm devletlerin yaptırımların uygulanması için aldıkları önlemleri ve kararları iki ay içerisinde Yaptırım Komitesi’ne bildirmesi istenilmiştir.

Kararda UAEA’dan 90 gün içinde İran’ın alınan kararlara uyup uymadığını gösteren bir raporu Güvenlik Konseyi’ne sunması istenilmiştir. Konsey’in, İran’ın uranyum zenginleştirme ve yakıt geri-dönüştürme faaliyetlerinin tamamen durdurması durumunda müzakereleri kolaylaştırmak amacıyla yaptırımları askıya alacağı belirtilmiştir. Ancak İran’ın Güvenlik Konseyi’nin isteklerini yerine getirmemesi durumunda daha ağır kararların alınacağı uyarısında bulunulmuştur.

1929 sayılı karar bir taraftan İran’ın isteklerini yerine getirmemesi durumunda yeni ve daha kapsamlı yaptırımlar alınacağını belirtirken diğer taraftan bu kararın diplomatik çabaların durdurulması anlamına gelmediğini belirtmiştir. İran’ın nükleer programının yalnızca barışçı amaçlı olduğunu garanti edecek bir anlaşmanın sağlanması için diplomatik ve siyasi çabaların önemi vurgulanarak Türkiye ve Brezilya’nın güven artırıcı bir tedbir olabilecek uranyum takası anlaşmasına ilişkin gayretleri dikkate alınmıştır. Altılar ve AB Dışilişkiler Yüksek Komiserliği İran ile müzakerelerin tekrar başlatılması için teşvik edilmiştir. İran nükleer programından kaynaklanan sorunun müzakere yoluyla çözüme kavuşturulması için Altıların Haziran 2008’de İran’a sunduğu öneri paketinin esas alınması istenilmiştir.

1929 sayılı karar önceki kararlardan daha kapsamlı ve ağır olmasına rağmen Çin ve Rusya’nın müdahaleleri nedeniyle ABD ve AB ülkelerinin istediği ağırlıkta ve netlikte olmamıştır. Bununla birlikte, ABD’nin ve AB’nin söz konusu yaptırım kararını kendi mevzuatları ile uyumlu hale getirirken, yani yaptırımların uygulanması kapsamında daha ağır kararlar alması, hatta İran’ın enerji ve finans sektörünü hedef alması beklenmektedir. Dolayısıyla, 1929 sayılı karar İran’ın nükleer faaliyetler ve silahlanma programı dışındaki faaliyetlerini de dolaylı da olsa etkileyecektir.

İran’ın Güvenlik Konseyi’nin daha önce aldığı kararlara uymadığı gibi 1929 sayılı karara da uyması beklenmemektedir. Kararda diplomatik yolların açık olduğu ve müzakerelerin teşvik edildiğinin belirtilmesine karşılık İran’ın, uranyum takas anlaşmasına ilişkin Tahran Bildirisi’ne rağmen bu yaptırım kararının alınmış olması nedeniyle sert tepki vermesi ve müzakere masasından uzun bir süre uzak durması beklenmektedir.

10 HAZİRAN 2010

http://orsam.org.tr/tr/yazigoster.aspx?ID=848

İran Nükleer Programı Karşısında Türkiye'nin Tutumu ve Uranyum Takası Mutabakatı

İran Nükleer Programı Karşısında Türkiye'nin Tutumu ve Uranyum Takası Mutabakatı

Bayram Sinkaya, ORSAM Ortadoğu Danışmanı, ODTÜ U.İB. Araştırma Görevlisi

İran’ın 1979 İslam Devrimi öncesinde temelleri atılmış olan nükleer programı 1990’lı yıllarda yeniden başlatıldıktan sonra İran- ABD/Batı ilişkilerinde önemli sorunlardan biri haline gelmiştir. Türkiye önceleri İran’ın nükleer programına kayıtsız kalsa da nükleer programdan dolayı İran ile Batı arasındaki gerginliğin son sekiz yılda artmasına paralel olarak konuyla ilgilenmeye başlamıştır. 2000’li yıllarda İran’ın nükleer programı hem Türkiye-İran ilişkilerinde hem de Türkiye’nin Batılı müttefikleri ile temaslarında giderek artan sıklıkla gündeme gelmeye başlamıştır.

Metnin Tamamı
http://www.orsam.org.tr/tr/trUploads/Yazilar/Dosyalar/201076_bayram.pdf

21 HAZİRAN 2010

Iran’s Negotiations with the 5 +1 Group: Negotiations Only in Name?

Iran’s Negotiations with the 5 +1 Group: Negotiations Only in Name?
Bayram Sinkaya, ORSAM Middle East Political Advisor

Negotiations between Iran and the P5+1 group (the UN Security Council’s 5 permanent members and Germany), which Turkey wants to host so that it will be included in the talks, are going to be held on October 1, in Geneva. The secretary of National Security Said Celili will be chair of the Iranian delegation, and European Commission Foreign Policy Commissioner Javier Solana will preside as moderator of the 5 +1 group's delegation. In April Iran responded to the P5+1 group’s proposal package which was prepared for the deliberation of Iran's nuclear program by preparing its own proposal package. The parties will begin negotiations over the package of proposals offered by Iran. However, both parties’ negotiating agendas and their expectations seem to be different, and this is expected to affect these negotiations negatively.

The P5+1 group’s purpose in these talks is to negotiate and come to an agreement over Iran’s nuclear program, and to persuade their Iranian counterparts to confirm that Iran does not produce nuclear weapons. However, the Iranian side even did not even discuss its nuclear program in the proposal package, and the president of Iran, Mahmoud Ahmadinejad, has often proclaimed that Iran’s "nuclear rights" would never be subject to negotiation. Iran, a party to the Nuclear Nonproliferation Treaty (NPT), sees its peaceful nuclear energy program as a right, and recognizes International Atomic Energy Agency (IAEA) instead of Security Council. During the October 1 negotiations, according to Iran’s proposal package, Iran is expected to discuss comprehensive subjects such as general international security issues, reorganization of the UN and its Security Council, and the nonproliferation and disposal of weapons of mass destruction.

Even though Solana will chair the P5+1 delegation, the P5+1 group’s disagreements about Iran’s nuclear program should be specified. While the US, England, France and Germany believe that Iran's nuclear program aims to produce nuclear weapons, Russia and China disagree in this regard.

While preparing for negotiations, the Western nations made an important move. On Friday, September 25 at the G-20 Summit in Pittsburgh, President B. Obama, the British Prime Minister G. Brown, and the French President N. Sarkozy, based on information from the IAEA (International Atomic Energy Agency), declared a secret and new uranium enrichment plant near the Iranian city of Qom (Ferduu). The three leaders reported that German Chancellor A. Merkel also supports them, and that in order to eliminate concerns about its nuclear program, Iran has two months to comply with international demands. Otherwise, they said that Iran will be subjected to more severe sanctions.

While this development complicates Iran's position, if Western nations fail in the negotiations, garnering international support for sanctions against Iran will be easier, especially when it comes to persuading Russia and China. In fact, Russia's attitude towards Iran’s nuclear program has changed significantly. While President D. Medvedev was saying that the implementation of sanctions against Iran might be inevitable, Russian Foreign Minister S. Rushdie Lavrov, who negotiated with Iran’s Foreign Minister M. Mottaki, has said that he “expects results” from Iran. China has important trade relations with Iran, and its position is still ambiguous. Despite its good relations with Iran, previously in the Security Council, because Iran had not stopped the uranium enrichment program, China consented to three measure about sanctions against Iran. Given the potential sanctions package, it is possible that China, in order to align itself with the U.S., will support the sanctions.

The U.S. and its Western allies expect an effective result from sanctions against Iran during this period. The Secretary of Defense, R. Gates pointed out Iran’s economic difficulties and political problems, and claimed that increased economic and diplomatic pressure might get results, causing Iran to change its nuclear policy. Gates says that stiffer sanctions may restrict access to technology needed for banking, machinery, natural gas and oil.

In response to the Western attack, Iran immediately opened the Qom facility for UAE inspection. According to the claims of the Western nations, because they understood that the Qom facility was identified by Western intelligence agencies, the head of Iran’s Atomic Energy Agency, Ali Akbar Salehi, acknowledged the existence of facility in a letter to the IAEA (International Atomic Energy Agency) on Monday, September 21. He stipulated that the facility will be open to the inspection agency, like Iran’s other facilities. Iranian officials pointed out that Salehi’s letter had been written before the statements issued by Western leaders. Thus, they accused Western countries of pressuring Iran prior to the negotiations. Iran also claims that the stage when the obligation to notify the agencies had not yet been reached. According to the relevant regulation, a nuclear facility should be reported to the agency 180 days before its begins to operate. However, more than a year remains before the facility in question can be put into operation. Iranian officials, unlike their Western counterparts, assert that the Qom facility is not suitable for making nuclear weapons for two reasons. First, the uranium will be enriched only to 5%, whereas nuclear weapons require uranium enriched to nearly 90%. Second, like Iran's other nuclear facilities, the facility is subject to the inspection of IAEA.

With all the events of Holy Defense Week, military ceremonies and new missile experiments, Iran found itself in a difficult situation just before the negotiations. In particular, on Monday, September 28, testing the Shahab 3 and Sajjil missiles, which have a 2000 kilometer range from land to land, along with the threats of military officials to Israel and the U.S. were found extremely “provocative.” On one hand, simulated military operations and the commanders’ threatening speeches were seen as display of power. On the other hand, they highlighted the seriousness of the Iranian threat to the West.

Just before the October 1 negotiations, the disclosure of new nuclear facilities, the relationship between the two sides, military exercises, and the American recession were the reasons that caused the decision to implement more severe sanctions in the case of inconclusive negotiations and reduced the likelihood of the negotiations’ success. Now, both sides think that the negotiations are a test intended to gauge the “real intentions’’ of the other. In a declaration published on Tuesday, September 29, 239 Iranian senators stated that these negotiations were identified as a “test’’ for the P5+1 group, so they wanted to avoid replicating prior mistakes. Likewise, Secretary of State H. Clinton, in her speech on CBS, said that they were expecting convincing evidence regarding Iran's peaceful nuclear program. However, both sides will try not to make a significant change in their position, and expect that the other side will also be successful in this test. While the Iranian Parliament’s Foreign Affairs and Security Committee Chairman, Alaadin Burucerdi, says that Iran will continue to cooperate with the UAE, but that Iran will not accept any restrictions of its nuclear program in Geneva, Clinton says that the US will not meet Iran’s expectations. Given this situation, the talks that will begin on October 1 are not going to resolve the problems. They will merely strengthen the arguments of both parties.






October 7 2009

http://www.orsam.org.tr/en/showArticle.aspx?ID=83

Turkey and the Iranian Nuclear Issue: From a Passive Stance to the Actual Contributor tho the Peaceful Solution?

Bayram Sinkaya, Ph.D. Candidate, Department of International Relations, METU / ORSAM Middle E

Turkey’s approach towards the Iranian nuclear program has been widely regarded the political circles, especially in the Western ones, as a litmus testing for its loyalty to the alliance with the West. Turkey’s compromising attitude towards Iran in the last year, particularly its opposition to the imposition of new round of UN sanctions on Iran, and its improving bilateral relations with Iran considered by some analysts as a change of axis in Turkish foreign policy, or Islamification of Turkish foreign policy under the ruling AK Party government. This paper argues that Turkey’s involvement in the mediation efforts between Iran and the West, and its compromising attitude towards Iran is based on its interests invested in balancing its good relations with the West and its improving relations with Iran, and preventing escalation of conflicts in its immediate neighborhood, rather than ideological convictions. That is why, Turkey’s position towards the Iranian nuclear issue changed three times, under the same government, the ruling AK Party, from a passive stance to the facilitator, and to the mediator, all aimed at a peaceful solution of the issue. Indeed, regarding the conflict between Iran and the West that aroused from Iran’s nuclear program, Turkey’s national interest lies in the peaceful solution of the issue. Therefore, Turkey ought to, and could, play an active role in peaceful solution of the conflict on Iran’s nuclear program.

A Passive Stance

Although the Iranian nuclear program has been one of the top issues on the international agenda since the mid-1990s, Turkey remained indifferent towards the issue for a long time. Until 2005, Iranian nuclear program has been rarely addressed in the Turkish-Iranian relations. Turkish officials recognized Iran’s right to develop peaceful nuclear technology and advocated solution of the issue by diplomatic means.

Meanwhile the great powers adopted different approaches towards Iran; while the United States runs an uncompromising containment policy against Iran, in order to force it to abandon the considered policies; the EU countries instead adopted a policy of diplomatic engagement and negotiation in the Iranian issue. Concomitantly, Russia and China enhanced their relations with Iran and helped it to advance its nuclear program and missile technology. Different attitudes of the great powers relieved to Turkey’s hand to act freely in its relations with Iran. Although the security elite in Turkey steadily raised concerns about the Iranian nuclear and missile programs, the Turkish government did not want to disturb its relations with Iran. Because the prospective nuclear Iran regarded by the US-led international community as a threat to international security, the Turkish governments adopted a wait-and-see policy and waited for a solution for the issue through negotiations between the conflicting parties.

From a Passive Stance to the Facilitator

The failure of the EU strategy to negotiate with Iran in due process was probably the main reason for the other great powers to join ranks with the US. Meanwhile, emergence of a hardliner political leadership in Iran under the leadership of Mahmoud Ahmadinejad worsened the prospect of a negotiable solution for the Iranian nuclear issue. Eventually, the Iranian nuclear dossier was transferred to the UN Security Council in February 2006. Those developments pushed Turkey in an awkward situation that enforced it to make a choice between its Western allies and neighboring Iran.

Although the US administration of the time was undecided how to deal with the Iranian nuclear issue, alongside with rumors ranging from imposing various kind of embargos to an unilateral military attack, the US officials continuously urged their Turkish counterparts to cooperate against Iran. It was difficult for the Turkish government to turn down US demands, because it was seeking to restore its relations with the United States that had been deteriorated in the preceding years. On the other hand, Iran presented a growing market and partnership in regional security matters. Additionally, it started to supply thirty percent of Turkey’s natural gas consumption. Meanwhile, some Turkish officials, military officials and diplomats publicly declared their concerns regarding the Iranian nuclear and missile programs. Moreover, the Iranian nuclear program was identified as a precarious issue for Turkey in the National Security Policy Document of 2005.

Consequently, Turkey avoided publicly siding either with the United States or with Iran. However, the deadlock over the issue was suspended over Turkey like the looming sword of Damocles. As a matter of fact, an assertive policy against Iran as championed by the United States in order to stop Iran’s nuclear program was unlikely a policy to be favored by Turkey, which would be brought in an impasse between the two sides – a move which would adversely affect stability and security in its immediate neighborhood. Under those circumstances, Turkey abandoned its wait-and-see policy and adopted a facilitator position, encouraging the parties to reach a solution through negotiations. A negotiated solution for the issue would release Turkey from its difficult position to balance its warm relations both with the Western countries and with Iran. Additionally it would prevent adverse affects of a likely military conflict between the United States and Iran, or the sanction regime against Iran.

Within the framework of its policy as a facilitator, Turkey encouraged the parties to take an affirmative position in the negotiations. In this regard, Iranian chief negotiator and Secretary of National Security Council, Ali Larijani visited Ankara in May 2006 and met with high-level Turkish officials. The message given by the Turkish officials to Larijani was clear: although Turkey recognized Iran’s right to develop peaceful nuclear energy, Iran’s stand against the nuclear watchdog, i.e. the International Atomic Energy Agency (IAEA), and the UN Security Council would not serve Iranian interests, which implied Turkey’s disturbance with the handling of the issue.[i] Furthermore Turkey hosted a meeting between Javier Solana, High Commissar of the EU in charge of negotiation with Iran, and Laricani in Ankara in April 2007. Turkish Prime Minister Erdogan received Larijani before the meeting and asked him to be affirmative to resolve the issue through negotiation and international cooperation.[ii] Turkey stepped in again in order to ease the tension between Iran and the Six (The five permanent members of the UN Security Council plus Germany) that came to the negotiation table in July 2008, when, the Six offered Iran a package of incentives in return for freezing uranium enrichment. In due process, the Iranian chief nuclear negotiator Saeed Jalili, who replaced Larijani in October 2007, paid a visit to Istanbul and met with Turkish Foreign Minister Ali Babacan on his way back from Geneva to Teheran. Babacan defined Turkey’s role as a facilitator that was trying “to rectify any misunderstandings and ensure that they better understand their mutual concerns.”[iii]

But the ongoing negotiations between the Six and Iran failed to reach a solution, as well. Meanwhile the UN Security Council resolute five consecutive decisions against Iran, which asked Iran to halt its uranium enrichment program, complete cooperation with the IAEA, and envisaged limited sanctions against Iran on ground of its nuclear and missile program. However, Iran continued to advance its nuclear program and enrich uranium.

From the Facilitator to the Mediator

Turkey’s position vis-à-vis the Iranian nuclear issue changed again in late 2008. In a visit to the United States in November, Erdogan announced that Turkey could officially mediate between the United States and Iran based on its previous experiences.[iv] The new Secretary of State Hillary Clinton welcomed Turkey’s bid for the mediator position, and said that the new administration would ask Turkey’s support to engage with Iran. However, the Iranian officials denied Turkey’s claim for mediation. President Ahmadinejad stated that there was no need for Turkey’s mediation.[v]

Turkey’s actual mediation started only after the failure of the swap agreement negotiated in Vienna, in October 2009, between the Six and Iran. Then, Director of the IAEA, Mohammad El-Baradey put forward the idea of placing Iran’s low-enriched uranium in the custody, until the Vienna group supply Iran with uranium fuel. The idea, which was immediately accepted by Turkey, was also backed by the United States and Russia. However, Iran remained cautious towards Baradey’s suggestion and announced that it would not ship its low-enriched uranium outside the country.

Nevertheless, Turkey continued to press Iran to make a compromise to accept the uranium swap agreement, and continuously talked to the officials of the United States, the EU countries, and the IAEA. In April, after President Obama’s request, Brazil also involved in Turkey’s mediation efforts. Finally, Brazil and Turkey persuaded Iran to sign a framework agreement in May 2010, which would facilitate uranium swap between the Vienna group and Iran. However, the Vienna group found the agreement inadequate and rejected it, which was ensued by a new round of UN Security Council sanctions (RES 1929) against Iran.

Disappointed with the West

The rejection of the swap agreement by the Vienna group, i.e. the Western countries, provoked a Turkish reaction against the Western countries and their demand for additional sanctions against Iran. Therefore, it rejected to approve the new sanctions in the UN Security Council.
Turkey’s reaction to the Western countries stemmed from Turkish officials’ disappointment with the US and European officials, who encouraged Turkey to persuade Iran for a compromise over the swap agreement. Ahmet Davutoglu, the Turkish Foreign Minister, pointed out that in view of the fact that Turkey had virtually accomplished everything in its negotiations demanded by Western officials, it is understandable that the rejection of this agreement evoked the idea among Turkish officials that the West does not recognize Iran’s right to develop peaceful nuclear energy and wishes to keep its monopoly over the nuclear energy. Furthermore, the Turkish officials argued that Western countries ran a hypocritical policy as they deny Iran the right to develop peaceful nuclear energy, whilst turning a blind eye to the nuclear weapons of Israel. For the very same reason Turkish officials firmly repudiated the call of Western countries for additional sanctions towards Iran. Davutoglu stated that it is unacceptable that sanction resolutions are drafted by only a few countries, which try to urge the remaining members of the UN Security Council to approve them.

Apart from a critical approach to the West, Turkey’s opposition to the new sanctions was also based on some rational reasons. To begin with, the Turkish government argued that any sanction against the regime is bound to fail, as in most cases sanctions end inconclusively. Moreover, while sanctions have been inconclusive in terms of political outcomes, they may entail human disasters instead. Moreover the Turkish officials claimed that sanctions would further isolate Iran, which would consequently adopt a more aggressive role, and thus destabilize Turkey’s neighborhood. Besides the common view on sanctions is that they might form the prelude for the very same military hostilities Turkey has been trying to avoid for years. Additionally, in case of an approval of the sanction resolution drafted by the United States, Turkey’s ambition to emerge as an influential and powerful regional player would be hampered considerably. The additional sanctions also threatened Turkey’s economic relations with Iran. Turkey, with its 10-bilion US dollars trade volume with Iran, emerged as one of the few countries that would be adversely affected by the sanctions.

Convention of the Iranian Neighbors: A Prospective Contribution to the Peaceful Solution?

It has become a cliché that “Turkey is a country that will be most negatively affected by a nuclear Iran.” It appears that the deadlock over the Iranian nuclear issue is also equally adversely affecting Turkey. Turkey, as the first country adversely affected either by a deadlock over Iran’s nuclear issue, or nuclear-armed Iran, should found a solution to the issue. But it is a difficult mission for Turkey because of its institutional liabilities to realize alone. Nevertheless, Turkey is not the only country which raises concerns over a nuclear-armed Iran or deadlock over the Iranian nuclear issue. Iran has twelve additional neighbors and, probably with the exception of Pakistan, all share this common concern with Turkey on regard to Iran. They are also agitated by the idea of a possible military attack against Iran in order to stop its nuclear program.
Different from the United States and the EU countries, all neighbors of Iran, including Turkey, have recognized Iran’s right to develop, possess, and use peaceful nuclear energy and uranium enrichment respectively. Moreover, Iran’s right to develop peaceful nuclear energy is guaranteed by international agreements, the NPT. Although the Western countries also admitted Iran’s right to use peaceful nuclear energy, they deny Iran’s right to enrich uranium, because they do not trust in the political regime in Iran. The ups and downs in Iran’s relations with the atomic watchdog, IAEA, further fuels suspicions of the Western countries about Iran’s intentions. Moreover, Irans uncompromising stance on the issue and the ups and downs in its relations with the IAEA, made the neighboring countries to question Iran’s hidden intentions, too.

Therefore, in any bid to provide a peaceful solution to the issue, the Iranian officials should convince their colleagues that Iran’s nuclear program is certainly peaceful. Since any conviction, in this regard, is bound to the complete supervision of the IAEA that would be facilitated through Iran’s implementation of the Additional Protocol to the NPT. Until now, the Western countries failed to persuade Iran to the complete supervision of the IAEA.

Contrary to its confrontationist policy towards the West regarding the nuclear issue, however, Iran has been courting for political support of its neighboring countries, thus trying to allay their suspicions. In this regard, Turkey may take the lead to convene Iran’s neighbors and convey the following message to Iran: Although the neighboring countries recognize Iran’s right to develop peaceful nuclear energy, they have been concerned with uncertainty over the Iranian nuclear program, and asking further cooperation with the atomic watchdog, the IAEA. If Iran accepts the implementation of the Additional Protocol to the NPT, which will facilitate further IAEA inspections over the Iranian nuclear program, both Turkey and other neighbors of Iran, and the Western countries could be relieved of their suspicion towards Iran. Thus, if Iran accepts implementation of the Protocol, the Western countries might concede to recognize Iran’s right to enrich uranium, the key issue for the solution of the problem.

Whether Iran concedes to implement the Protocol considering the fact that it rejected such demands of the Western countries throughout the negotiation process? Iran’s opposition to the Additional Protocol derives from its ‘nationalist’ concerns because it entailed the uninformed verifications of the IAEA officials. Furthermore, Iran concerned with probable penetration of Western intelligence agents into the verification teams. Last, but not least, although the West arrogantly asked Iran to implement the Additional Protocol, in return, it did compromised on anything.

Therefore, if the neighboring countries ask Iran to implement the Additional Protocol in return for recognition of Iran’s right to enrich uranium, it may sense for the Iranian leadership. Under an increased international and internal pressure, Iran may respond positively to such demand for the expediency of the political regime. Moreover, if the neighboring countries may coordinate their negotiations with Iran and the West, the chance of the initiative to reach a peaceful solution would increase, as it shown in the swap agreement. Finally, relying on its previous experiences in the conventions of the Iraqi neighboring countries, mediation of efforts, and regional approaches, Turkey could take the lead to launch such an initiative.


* This paper is draft of author’s presentation at the MERIJ-ORSAM-METU Joint Meeting titled “Contemporary Middle East: The Turkish and Japanese Perspectives,” held in METU, Ankara, Turkey, on November 23, 2010.


--------------------------------------------------------------------------------

[i] Milliyet, 8 May 2006.
[ii] Zaman, 26 April 2007; Hilal Köylü, “İran’la nükleer gerilime Ankara’da deva aranıyor,” Radikal, 26 April 2007.
[iii] “Turkey Intensifies Efforts to Mediate between Iran, West,” Fars News Agency, 22 July 2008.
[iv] “Erdoğan Washington’da Konuştu,” Hürriyet, 14 November 2008.
[v] “Ahmadinejad: No need for Turkish mediation,” Press TV, 11 March 2009.





December 3 2010
http://orsam.org.tr/en/showArticle.aspx?ID=323