Iran and Middle East Studies / İran ve Orta Doğu Çalışmaları

Trump'ın tehlikeli hamlesi ABD Başkanı Donald Tump 8 Mayıs’ta yaptığı açıklamada ülkesinin, P5+1 (BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi ve Almanya) grubu ülkeleri ile İran arasında Temmuz 2015’te yapılan nükleer anlaşmadan (Kapsamlı Ortak Eylem Planı, KOEP) çekileceğini ilan etti. Seçim kampanyasına başladığından beri bu anlaşmaya karşı olduğunu ifade eden Trump, KOEP’i bu zamana kadar gördüğü en kötü anlaşma şeklinde niteliyordu. Trump anlaşmanın neden kötü olduğunu ifade etmemişse de anlaşmaya karşı çıkanların üzerinde durduğu iki husus vardı. Bir kere büyük ölçüde kısıtlanmış olsa bile İran’ın nükleer faaliyetleri devam ediyordu. Üstelik anlaşma için on yıllık bir süre öngörülmüştü ve bu süre bittiğinde İran’ın nükleer programının tamamen serbest kalacağı ileri sürülüyordu. Oysa on yılın bitiminde nükleer program üzerindeki kısıtlamalar kalkacak olsa da NPT çerçevesinde Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) etkin denetimi devam edecekti. Anlaşmaya karşı çıkanları...

İran ve Batı arasında büyük barış için erken İran ve Batı arasında sağlanan nükleer anlaşma, uygula sürecinde yeni sorunlarla karşılaşabilir. İran için bölgesel meselelerde Batı ile işbirliğini derinleştirebileceği DAEŞ sorunu gibi alanlar var. Ancak, İran'ın Batı ile daha büyük bir uzlaşı için dış politikasında hemen köklü değişiklikler yapması beklenmemeli. İran ile Batı arasında on yılı aşkın süredir devam eden nükleer meselede 14 Temmuz’da 5+1 Grubu ile İran arasında yapılan anlaşmayla yeni bir aşamaya geçildi. İran’ın nükleer programı ve İran-ABD ilişkilerindeki gerilimle ilgili tartışmalar yerini anlaşmanın içeriğine ve etkilerine dair sorulara bıraktı. Şimdi iki soru öne çıkıyor. Anlaşmadan kim ne kazandı? Anlaşma İran dış politikasında, özellikle İran’ın Batı ile ilişkilerinde önemli bir değişime yol açar mı? Karşılıklı kazanımlar sağlandı Anlaşmanın tarafların temel taleplerini büyük ölçüde karşıladığı görülüyor. ABD açısından bakıldığında, İran’ın uranyum...

Nükleer Anlaşma Sonrası İran Siyaseti 2016-06-10 Geçen yıl Temmuz ayında İran ile 5+1 grubu arasında yapılan nükleer anlaşmada (Kapsamlı Ortak Eylem Planı, Bercam) 17 Ocak itibariyleyeni bir aşamaya, ‘uygulama’ aşamasına geçildi. Nükleer programı nedeniyle İran’a uygulanan yaptırımların kalkması anlamına gelen bu gelişme, şüphesiz en çok anlaşmanın İranlı mimarı Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’yi mutlu etti.Bütün siyasi stratejisini nükleer meselenin diplomatik yollardan çözümü üzerine kurmuş olan Ruhani, anlaşmayı İran’ın zaferi olarak nitelendirdi. Nükleer anlaşmanın yanı sıra 26 Şubat’ta yapılan parlamento seçimleri ve Uzmanlar Meclisi seçimleri Cumhurbaşkanı Ruhani’yirahatlattı. Onun destekçileri parlamentoda ve Uzmanlar Meclisi’nde mutlak bir çoğunluk elde edemedi, ama Ruhani hükümetinin politikalarını ve nükleer anlaşmayı sert bir şekilde eleştiren  ‘usulgera’ (ilkeciler) cephesine kıyaslaseçimlerden güçlü bir şekilde çıktı. Ruhani’nin Yeni Toplumsal Sözleşme Arayışı: İ...

İran–Batı Nükleer Anlaşmazlığının Çözümü:  Kapsamlı Ortak Eylem Planı Tartışmalı nükleer programı nedeniyle İran ile 5+1 grubu arasında aylardır devam eden  müzakere sürecinde nihayet sona gelindi. Son olarak geçtiğimiz Haziran ayında  Viyana’da bir araya gelen taraflar, 14 Temmuz’da yaptıkları ortak basın açıklamasıyla  bir anlaşmaya varıldığını duyurdu. Böylece son on yılın en önemli uluslararası  sorunlarında birisi diplomatik yollarla çözülebilmiştir. Peki bu anlaşma ne anlama   gelmektedir? Bu çalışmada İran ile 5+1 grubu arasında yapılan anlaşma ana hatları  değerlendirilmektedir. Viyana Anlaşması’nın Mahiyeti Bilindiği üzere uluslararası bir sorun olarak görülse de İran’ın nükleer programı  üzerindeki ihtilafın en önemli tarafları ABD ile Almanya, İngiltere ve Fransa’nın dahil olduğu Batı Avrupa  ülkeleridir. Hatta bu nedenle sorun çoğu zaman ABD-İransorunu ...

Viyana Görüşmelerinin Sonucu: Müzakerelere Devam Yrd. Doç. Dr. Bayram Sinkaya, ORSAM Danışmanı, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi İran ile 5+1 Grubu (BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi; ABD, Çin, İngiltere, Fransa, Rusya ve Almanya)  arasında yaklaşık bir yıldır süren görüşmelerin son turu 17-24 Kasım’da Viyana’da yapıldı. Bir anlaşmaya varılması için öngörülen altı-aylık sürenin tamamlanmasına günler kala,  görüşmelerin kilitlendiği hususları açmak amacıyla ilgili bütün ülkelerin dışişleri bakanları Viyana’ya  hareket etmişse de olumlu bir sonuç alınamadı. Fakat müzakerelerin sürdürülmesi konusunda mutabakata varan taraflar, İran’ın nükleer programına ilişkin kapsamlı bir anlaşma yapılabilmesi için Kasım 2013’te imzaladıkları Ortak Eylem Planı’nın (OEP) 1 Temmuz 2015’e kadar uzatılmasına karar verdi. OEP kapsamında altı-aylık geçici bir süre için nükleer faaliyetlerini yavaşlatması ve elindeki zenginleştirilmiş uranyum stokunu azaltması karşılığında İran’a uygulana...

İRAN-P5+1 MÜZAKERELERİ: TEMKİNLİ VE İYİMSER Cenevre’de imzalanan ve 20 Ocak 2014’te hayata geçirilen Ortak Eylem Planı çerçevesinde güven artırıcı önlem olarak İran’ın nükleer faaliyetleri nispeten yavaşlatılmış ve nükleer tesislerdeki denetimler artırılmış, buna karşılık İran üzerindeki yaptırımlar biraz hafifletilmiştir. Diğer yandan, Eylem Planı çerçevesinde öngörülen altı aylık süre bitmeden, yani 20 Temmuz 2014’e kadar nükleer anlaşmazlığa nihai çözüm bulmak amacıyla müzakereler yürütülmektedir. Bayram SİNKAYA 2 2 Temmuz-Ağustos Cilt: 6 Sayı: 63 İ ran’ın nükleer programı üzerindeki tartışmalar, uzun bir süreden beri uluslararası kamuoyunun gündeminde önemli bir yer tutmaktadır. Temel  leri 1970’lerde atılan bu program, 2002’de uranyum zenginleştirme çalışmalarına başlanılmasıyla birlikte yeni bir aşamaya girmiştir. ABD ve İsrail başta olmak üzere...

İran - D5+1 Cenevre Anlaşmasının Arkaplanı ve Sonuçları  Uluslararası toplumu on yıldan fazla bir süreden beri meşgul eden İran'ın nükleer programının niteliği etrafındaki tartışmalar, ABD'de Barak Obama'nın Başkanlığa gelmesiyle yeni bir boyut kazanmıştı. Obama ile birlikte İran'a yönelik askeri tehditler yerini diplomatik çözüm çağrılarına bırakmıştı. Diplomatik girişimler Mayıs 2010'da Türkiye ve Brezilya'nın arabuluculuğunda yapılan takas anlaşması ile ilk meyvesini verecekti ki hem İran içinde takas anlaşmasına karşı tepki yükselmiş, hem de ABD anlaşmasının yetersiz olduğunu ileri sürerek reddetmişti. 2010 yılından sonra İran'ın nükleer programıyla ilgili iki önemli gelişme oldu. Bunlardan birincisi İran'ın uranyumu yüzde 20 oranından zenginleştirmeyi ve bu uranyumu yakıt çubuğuna dönüştürmeyi başarmıştır. Bu sayede İran "fuel cycle" teknolojisini elde ederek nükleer programında hedeflediği, kendi kendine yetebilecek kapasiteye ul...